Küresel Isınmayı Sınırlamak İçin Acil Ve Etkin Bir
Önlem-Metan Gazı Salımı Azaltılmalı:
1--insan eli ile
atmosfere salınan metan gazını azaltmak küresel ısınmayı yavaşlatmak ve
sıcaklık artışını 1.5 derece santigrad ile sınırlamak için en az maliyetli
stratejilerden biri. Alınacak önlemlerle 2030 yılına kadar metan salimim %45
oranında yani yılda 180 milyon ton azaltmak olası. Bu da, 2040’larda küresel
ısınmanın 0.3 derece santigrad daha az olmasını sağlayarak, iklim değişikliğini
azaltma amaçlı uzun vadeli önlemlere zaman kazandıracak.
Metan salimim azaltma,
ayrıca, 255 bin zamansız ölümü, 775 bin kişinin astım ve benzeri ciğer
hastalıklarından kaynaklanan hastane yatışlarını, 73 milyar saat iş gücü
kaybını ve 26 milyon ton tarım ürünü ziyanını önleyecek.
2--Metan (CH4), insan
tarafından atmosfere salınan (antropojenik) gazlar arasında karbondiyoksitten
hemen (C02) sonra geliyor, küresel sera gazı şahımlarının %20’sini oluşturuyor
ve küresel ısınmanın %25’ine o yol açıyor.
Metan, atmosferdeki
ısıyı tutmakta yani küresel ısınmaya yol acmakta karbon divoksitten tam 25 kat
daha etkili ama, karbondiyoksitin atmosferdeki yarı ömrü (miktarının yarıya
inmesi için geçen süre) 100 yılı bulur iken, metanınki 10 yıldan az! Eğer
önümüzdeki on yılda metan salımlarını yarı yarıya azaltabilirsek küresel
ısınmayı da 0.3 derece santigrat azaltabileceğiz. Bu küçük gibi görünen
sıcaklık farkı aslında çok önemli çünkü insanlığa karbon diyoksit salımlarını
azaltma yolunda epey zaman kazandıracak.
3--Birleşmiş
Milletler’in bu konudaki raporunda belirtildiği gibi, yüksek etkili bir sera
gazı olan metan satımlarını azaltmak küresel ısınmayı sınırlamak için en hızlı
ve ucuz yöntem.
4-- 1987 Montreal
anlaşması ile atmosferdeki ozon tabakasının incelme ve delinmesine yol açan
kimyasalların yasaklanmasını gösterebiliriz. Eğer bu yasaklamalar olmasa ve
kloroflüorokarbon türü ozon yokedici gazlar salınmaya devam edilse idi güneşin
zararlı mor ötesi ışınlarını tutan ozon tabakası 2040 lı yıllarda yok olacaktı!
Bu yok olmanın bitkilere ve ormanlara vereceği zarar sonucu, onlar tarafından
tutulamayan 580 milyon ton karbondiyoksit te (diğer salımlara ek olarak)
atmosfere salınacak ve dünyamızın yüzyıl sonundaki ısınmasının 2.5 derece daha
fazla olmasına yol açacaktı!
5—İnsan eli ile metan
gazı saliminin %40 tarım sektöründen kaynaklanıyor. Bunu azaltma yöntemleri
ise, hasat sonrası tarlaların yakılmasının önlenmesi, , araç yakıtına dönüştürmek
için kullanmak, ya da yakmak tarimsal kaynakli metanı azaltmak için gıdalarının
uyarlanması, prinç tarlalarının sularının sezon ortasında boşaltılması. Atıklar:
Evsel ve diğer atıkların toplandığı çöplükler küresel metan saliminin %20 sine
yol açıyor. Buralardaki organik maddeler çözündüğünde ortaya metan çıkıyor.
Önlemler ise, geri dönüştürme ve kompost (organik gübre) yaparak sağlanabilir.
6--Fosil yakıtlar:
Metan sahralarının %35 ine fosil yakıt endüstrisi yol açıyor ve en yüksek
azaltma potansiyeli de bu alanda. Gerekli tüm önlemler az masrafla
sağlanabiliyor. Bunların başında, petrol, doğal gaz ve kaya gazı tesislerinde
metan kaçaklarının bulunması ve onarılması var. Metan gazı salmayı sürdüren
eski kömür madenlerinin suyla doldurulması da bir diğer önlem.
7--Metan salimim
azaltmak için gerekli birçok teknoloji halen kullanımda. Ayrıca, karbon
salimim frenlemek için geliştirilen karbon yakalama ve depolama
teknolojilerinden farklı olarak bu teknolojiler pahalı değil. Hatta, doğal gaz
taşıması gibi metan sahaların kaynağında alınacak önlemler, sağladıkları
ekonomiler ile masraflarını kendileri çıkartabiliyorlar.
8--Metan avcısı
uydular--Küresel ısınmayı hızla sınırlama yolunda en önemli adımlardan biri,
petrol ve doğal gaz çıkarma tesisleri, iletim boruları (pipelines) ile atık
toplama alanlarındaki metan kaçaklarını duyarlı biçimde belirleyebilmek. Bu
amaçla oluşturulan ve yeni görüntüleme teknolojilerini kullanan uydu şebekeleri
şimdiden büyük yararlar sağlamaya başladı bile. Carbon Mapper ve MethaneSat gibi
projeler yalnız metan kaçaklarının yerini belirlemeyi değil, kaçakların
miktarlarını ölçmeyi de hedefliyorlar.
8.1--Bu işlemler sürekli izleme (monitoring) şeklinde yapılacak. Böylelikle sapla samanı birbirinden ayırmak yani en büyük metan sahalarını belirlemek ve bunların bulunduğu ülkelere uluslararası baskı yap-mak da mümkün olacak.NASA’nın ünlü Jet Propulsion Laboratory tesislerinde geliştirilen ve hiperspektrometreler ile çalışacak olan küçük bir buzdolabı büyüklüğündeki uydular metan kaçağı kaynaklarını 30 metre çözünürlükle belirleyecek. Böylelikle büyük bir endüstriyel tesiste hangi bölümün ya da aygıtın salınım yaptığı bile anlaşılabilecek.
Kaynak:HBT-S:284-2.09.2021