Balık Yemi Üretiminde Bir Yaklaşım-Balık Unu Yerine Böcek Unu:

1--Bilgi ve teknolojideki ilerleme 1 kg balıketi üretimi için kullanılan yem miktarını 1-1,5 kg seviyelerine kadar düşürmüştür. Fakat kaliteli yemlerin temel bileşeni, içeriğinde %40 - %70 düzeyinde kullanılan balık unudur. Zengin protein ve yağ içeriği, esansiyel bileşenleri barındırması, mineral dengesi ve lezzeti balık ununu su canlıları için üretilen yemlerin vazgeçilmez bileşeni haline getirmiştir. Balık unu, diğer hayvan yemlerinde de yararlanılan bir kaynaktır.

1.1--Ancak hem yoğun talep hem de çevresel ve ekonomik etkenlerin kıskacında kalan balık unu ve balık yağı arzı bu tempoya ayak uyduramadığından bilhassa son 5-6 yılda fiyat rekorları kırılarak 2400 USD/ton seviyelerini görmüştür. Önümüzdeki 10-15 yıllık dönem için yapılan projeksiyonlar da bu durumun devam edeceğini belirtmektedir.Nitekim 2015 yılı ilk çeyreğinde en büyük üreticiler olan Peru ve Şili’de balık unu ve balık yağı üretimi yaklaşık %50 oranında azalmıştır

2--Soya ve soya unu bu konuda en çok aşama kaydeden kaynak olarak yem üreticileri tarafından önemli miktarda kullanılır hale gelmiştir. Fakat hem besleyici unsurlar bakımından balık ununa eşdeğer olmaması, hem balıklar için lezzetli bir yem bileşeni olmayışı hem de insan tüketiminde doğrudan kullanılabilecek bir kaynağın bu şekilde değerlendirilmesiyle birlikte arazi ve sulama ile ortaya çıkan ekolojik ayak izi halen tartışma konusudur.

3--Entomofaji yani böcek tüketiminin Homo sapiens’in ortaya çıkışından bile eski olduğu düşünülmektedir. Yaklaşık 2 milyar insanın öğününe dahil olan, yüksek oranda protein ve doymamış yağ asitleri içeren değerli bir kaynak olarak böcekler, hayvan besleme konusunda çalışan bilim insanlarının dikkatini çekmeyi de başarmıştır. Örneğin 100 g kurtçuk ortalama bir insanın günlük protein ihtiyacının %76’sını ve vitamin ihtiyacının %100’ünü karşılamaya yeterlidir ve böcekler potasyum kalsiyum, magnezyum, demir ve selenyum bakımından da zengindir.

3.1--Besin içeriği,düşük alan gereksinimi ve doğal yemleri arasında da yer aldığından balıklar, kümes hayvanları ve sürüngenler tarafından yüksek kabul görmesi böcekleri büyük potansiyeli olan bir yem kaynağı haline getirmektedir.Diğer karasal hayvanlara göre üretim verimi çok daha yüksek olan böcekler, organik atıkları değerlendirme yetenekleri ile çok yönlü fayda sağlama ve üretim maliyetini düşürme olanağını da beraberinde sunmaktadır.

4— Tüm bu gelişmelerden yola çıkarak Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Su Ürünleri Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Yrd. Doç.Dr. Levent Doğankaya 2015 yılı TÜBİTAK-BİGG 1512 Teknogirişim Sermaye Desteği Programına “Böcek Bazlı Yerli Akvaryum Balığı Yemi” başlıklı proje katılarak Ankara Üniversitesi Teknoloji Geliştirme Bölgesinde bir limited Ar-Ge şirketi kurup,çalışmalarına başlamıştır.

4.1--Böceklerin balık yemlerinde hammadde olarak kullanımına yönelik araştırmaları kapsayan büyük ölçekli projeler, AB çatısı altında ve ülkesel bazda desteklenmeye başlamıştır.Bu proje ise ülkemizde bu konudaki ilk girişim olmuştur.Pek çok bilinmeyeni ve kitle üretiminin zorluğu, hastalık etkenlerine vektör olabileceği,sürdürülebilirliği gibi konularda ortaya atılan soru ve tereddütler, bu projenin hazırlık döneminde bilgi birikimine sahip ve girişimci ruhu yüksek iki ekibin bir araya gelmesiyle geri planda kalmıştır.

4.2--Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bitki Koruma bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Cem Özkan Proje Danışmanlığını üstlenirken, Yüksek lisans eğitimini aynı bölümde tamamlayan Ziraat yüksek Mühendisi İsmail Atay projeye böcek üretimi konusunda teknik destek sağlamaktadır.

Kaynak: Tarım ve Mühendislik- -SAYI: 116-117/2017---Balık Yemlerinde Alternatif Protein Kaynağı Arayışı--Ankara Üniversitesi’nde Alanında İlk Olan Bir Ar-Ge Projesi--Yrd. Doç. Dr. Levent DOĞANKAYA- Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Su Ürünleri Mühendisliği Bölümü