Çok Katlı Yapılarda Aşırı Burulma Düzensizliği:

1--Burulma düzensizliği, herhangi bir katta, maksimum göreli yerdeğiştirmenin ortalama göreli yerdeğiştirmeye oranı olarak hesaplanan bir burulma düzensizliği katsayısına bağlı olarak tanımlanmaktadır.

2--Bu çalışmada, burulma düzensizliği katsayısının 2.00 üst sınırını aşması için gerekli olan koşullar, parametrik bir araştırma yöntemi ile incelenmiştir.

3--Araştırmanın amacını gerçekleştirmek amacı ile, perdeleri değişik konumlarda olan 8 tipik yapı grubu seçilmiş ve bunların deprem yükleri altındaki davranışları incelenerek sonuçlar irdelenmiştir. Araştırmada ele alınan tipik yapıların aks sayıları ile kat sayıları da parametrik olarak değiştirilmiş bulunmaktadır.

4--Sonuç olarak, burulma düzensizliği katsayılarının maksimum olabilmesi için, hem aks sayısının hem de kat sayısının düşük olması gerektiği saptanmıştır.

4.1--Ayrıca perdelerin yapı ağırlık merkezi ile çakışmamak koşulu ile, asimetrik fakat ağırlık merkezine olabildiğince yakın olarak yerleştirilmeleri durumunda, burulma düzensizliği katsayılarının maksimum değerlere eriştikleri görülmüştür. Çalışmanın sonunda, aşırı burulma yapan yapılar ile ilgili yönetmelik kuralları da irdelenmiş bulunmaktadır.

5-- Sonuçlar

1--Tüm tipik yapı grupları için, toplam kat sayısı azaldıkça burulma düzensizliği katsayılarının arttığı gözlenmektedir.

2--Maksimum ηb değerleri, asimetrik konumdaki perdelerin, kütle merkezi üzerinde olmamak koşuluyla, kütle merkezine olabildiğince yakın konumda bulunmaları durumunda oluşmaktadır.

3--Arttırılmış dışmerkezlik uygulamasının etkisi, aşırı burulma yapan yapılarda bile, en çok % 20 mertebesindedir.

4--ABYYHY’te aşırı burulma yapan yapılar için öngörülen dinamik hesap uygulamasının bir “Yaptırım” niteliğinde olmadığı anlaşılmaktadır.

5--Aşırı burulma yapan yapılar için, UBC’de öngörülen uygulama biçiminin de uygun olmadığı saptanmıştır.

6--ABYYHY ve UBC uygulamaları sonucunda bulunan uç momentleri arasındaki farklar ortalama % 5 mertebesindedir. Bu farkların uygulama bakımından önemli mertebede olmadığı söylenebilir.

7--Öneriler

1--Perdelerin yapının kenarlarına yakın olması, burulma düzensizliğini olumlu yönde etkilemektedir. Uygulamada, yapıların orta bölgelerine yakın konumda perdelerin tercih edilmemesi, hiç değilse bu konumdaki perde ve çekirdeklerin kenarlardaki perdelerle dengelenmesi uygun olacaktır.

2--Yapıların depreme karşı davranışlarında perdelerin varlığının olumlu katkısı yadsınamaz. Ancak, özellikle az katlı yapılarda aşırı oranda perde kullanılması,burulma bakımından olumsuz sonuçlar verebilmektedir. Perdelerin hem olumsuz konumda hem de aşırı oranda olmaları, burulma düzensizliğini arttırmaktadır.

3--Arttırılmış dışmerkezlik uygulamasının etkisi çok elverişsiz sonuçlar vermemektedir.Bu konudaki yönetmelik koşullarının yetersiz olduğu söylenebilir.

4--Aşırı burulma yapan yapılar için, ABYYHY’te öngörülen dinamik hesap uygulaması gerçekçi değildir.Bunun yerine, burulma düzensizliği katsayısına bir üst sınır getirilmesi ve bu sınırın aşılmaması için yapı sisteminde gerekli değişikliklerin yapılmasının zorunlu kılınması daha uygun olacaktır.

Kaynak-İMO Teknik Dergi, 2004 3131-3144, Yazı 210--Çok Katlı Yapılarda Aşırı Burulma Düzensizliği1-Günay ÖZMEN*