MAKALELER 3 / Koronavirüs Dalgası-Salgın Dalgaları-Salgın Fiziği






Corono Virüs Dalgası-Salgın Dalgaları-Salgın Fiziği:

 

1—Korona Virus-Covid-19 un Belirtileri-Yayılımı:

 

1--Corona virüsün temel semptomları olarak; ateş, yorgunluk, öksürük, kuru öksürük, solunum zorluğu gösteriliyor.

 

1.1--Bazen hastalarda ayrıca ağrı, burun akıntısı, boğaz ağrısı ve ishal de görülebiliyor.

 

1.2--Covid-19’u diğerlerinden ayıran en temel semptom şiddetli solunum zorluğu nezle ve gripte solunum zorluğu görülmezken alerjisi olan hastalarda bazen bu semptoma rastlanıyor.

 

1.2.1-- ilk gözlemlerde, virüsün kuluçka süresinin 14 gün olduğu tahmin ediliyor.

 

1.2.2—Hastalık damlacıkla bulaşmakta.Damlacığın bulaştığı el-burun-göz gibi ince derilerin bulunduğu yüzeylerden üst solunum yollarına ordan da alt solunum sistemine(akciğere) -kalbe-böbreklere yerleşmekte.

 

1.2.2.1—Çevremizin virusla enfekte olmasını önlemek için:

 

1-- hapşırırken ağzımızı kapatmak-mendille kapatmak-dirseğin içi ile kapatmak.

 

2--Öpüşmek-tokalaşmaktan uzak durmak gerekir.

 

3--Elimizi sık sık sıvı sabun ile

 

3.1--cep tlf vs 80 C üstü kolonya ile yıkamak gerekir.


3.2--korono virüs ile enfekte olmuş insandan öksürük-hapşırık vs ile saçılan damlacıklar karşısındaki kişilerin yüzüne-ellerine-burun yüzeyine yapışır, damlacık kuruduğunda bile canlı kalır.Bu nedenle virüs içeren damlacıkların deri yüzeyinden sökülüp atılmasında en etkili yöntem sabunlu su ile ellerin-yüzün vs yıkanmasıdır.Sabunlu su vırusun dış membranın vücut yüzeyine yapışmasını söker ve virusun dış membranın yağ yapısını bozarak virüsü öldürür.

 

3.3—Öte yandan 80 C alkol-kolonya da virüs temizliğinde önemlidir.Küçük fıs fıs şişelere konmuş kolonyalar cepte taşınabilir.Toplu ulaşım aracından inildiğinde-eve girildiğinde el-yüz sabunlu su ile yıkanır üstüne kolonya fısfıslanabilir.Cep tlf vs fısfıslanabilir.

 

3.4—Tek kullanımlık maskeler günlük olarak kullanılabilir.

 

3.5—Basit ev dezenfektanları ile yer-yüzey temizliği yapılabilir.Bunlar:

 

1—5 lt su içine yarım çay bardağı çamaşır suyu

 

2--%62 etanol-alkol+%0.5 hidrojen per oksit

 

2.1--%62 etanlol-alkol+%0.1 sodyum hipoklorit bu karşımlarda metal-cam-plastik yüzeyde 9 güne kadar dayanan viruslar birkaç dakikada hareketsiz hale gelir-ölür.

 

4—Bulunulan Ortamı sık sık havalandırmak önemli.

 

5--Toplu ulaşımda günlük maske takılabilir.

 

6—Halk otobüslerinin-dolmuşların-taksilerin-metro-tramvay vs ulaşım araçların-marketlerde kasaların sık sık dezenfekte edilmesi.

 

1.3--Ağır vakalarda solunum zorluğu-kalpte sıkıntılar-organ yetmezliği gibi nedenlerle mortalite oluşabilmekte.

 

1.3.1--Eğer yüksek ateş oluyorsa, kendinizi çok bitkin hissediyorsanız, kuru öksürüğünüz varsa ve en önemlisi nefes alıp vermekte zorluk yaşıyorsanız, Corona virüsünden şüphelenebilirsiniz.

 

1.3.1.1--Bu belirtilerin yanı sıra bazı hastalarda, ishal ve burun akıntısı, boğaz ağrısı da gözlendiği söyleniyor.

 

1.3.2-- Aynı gripte olduğu gibi. Virüs yakın temas ile insanlardan insanlara geçmekte.

 

1.3.3--Virüsten korunmak için insanlarla yakın temasta bulunmamanız ve ellerinizi sık sık yıkamanız önerilmekte.

 

1.3.4--Uzmanlar hastaların evlerinden çıkmamalarını ve kalabalıktan kaçınmalarını söylemekte. Öksürürken ve hapşururken ağzınızı / burnunuzu kapatmayı unutmayın.

 

1.3.5—Hastalık büyük oranda %81 hafif seyretmekte-ağır seyredenlerde ise  hastaneye başvurma süresi 7-10 gün bulabilmekte.


1.3.6--Hastalığa karşı direnç oluşturabilmek için bağışıklık sitemini güçlendirmek uygun olacaktır.Bu anlamda doktor önerisiyle


1--probiyotik tüketmek-ev turşusu-ev kefiri-ev yoğurdu


2--Bol ph ı 7.5 üzerinde kaynak suyu içmek


3--kaliteli uyku uyumak-erken yatmak-erken kalmak-yatmadan önce melatonin hormonunu artıran vişne suyu içmek-yer fıstığı yemek-ay çekirdeği çitlemek-havalandırılmış tam karanlık odada uyumak


4-mevsiminde sebze-meyve ağırlıklı beslenmek


5--Haftada örneğin 2 gün  balık-roka-tere-bulgur pilavı-tatlılardan sütlü tatlı tüketmek


6--zerdecal-zencefil-limon çayı içmek.Akşam yemekte yarım soğan yemek-1 diş sarmısağı tüketmek.


7--Gün aşırı b(yarım tablet)-d(3-4 damla) vitamini almak  olabilir.


8--Moral değer olarak ; Dostlarla muhabbet etmek-ibadet etmek-sevdiğin müziği dinlemek-filmi seyretmek-açık havada yürüyüş yapmak-hayır işlemek


9--Kalabalık riskli ortamlarda günlük maske takmak-Eve gelince mont vs havalandırmak-ellerimizi sıvı sabun ile  yıkamak-cep tlf-ellerimizi-vs limon kolonyası(80 C) ile silmek.İçine az tuz(1 bardak suya yarım çay kaşığı) katılmış-az limon sıkılmış Musluk suyu ile ağzımızı çalkalamak-burnumuzu temizlemek-


10--Ev hanımları yerleri örneğin 5 lt suya yarım bardak çamaşır suyu azda sirke katarak silebilir.

 

1.4--Nezle ya da grip iseniz, solunum zorluğu çekmeniz pek olası değil. Bu nedenle solunumda bir sorun yaşıyorsanız, doğruca hastaneye giderek Corona virüsü testi yaptırmanız yararlı olabilir.

 

1.5-- Hapşırma ve burun tıkanıklığı corona virüste hiç görülmezken bazı hastalarda boğaz ağrısı tespit ediliyor. Ancak solunum zorluğu, öksürük ve kuru öksürük gibi corona virüs belirtileri nezleye yakalanmış hastalarda görülmüyor.

 

1.6--Agnes Buzyn yaptığı açıklamada kargo yoluyla Corona virüsünün bulaşma riskinin çok ama çok az olduğunu söyledi ve virüsün açık havada 3 saatten fazla hayatta kalmadığını belirtti.

 

1.7—Bioinformatik analizler Covid-19-virusun korona virüs ailesinin tipik özelliklerine sahip olduğu bilimsel olarak kaynağının yarasalar olduğu şeklinde.Sars ve Mers gibi Yarasadan -hayvandan insana çok kısa süre önce geçtiği tahmin edilmekte.

 

1.3—Koronavirüs ve Hayvanlar:


1--Koronavirüs'ün Evcil Hayvanlar Aracılığıyla Bulaşmayacağı Açıklandı:

 

1--Rusya İnsan Sağlığı ve Tüketiciyi Koruma Kurumu (Rospotrebnadzor), Epidemiyoloji Merkez Araştırma Enstitüsü Bilim Kurulu Danışmanı Viktor Maleyev’e dayandırdığı açıklamasında, yeni tip koronavirüs’ün (Covid-19) evcil hayvanlar aracılığıyla bulaşamayacağını söyledi.

 

1.1--Virüsün evcil hayvanlardan insanlara bulaştığına dair doğrulanmış bir vaka bulunmadığını belirten Viktor Maleyev, kedi ve köpekler de dahil olmak üzere evcil hayvanların yeni tip koronavirüs enfeksiyonunun kaynağı olamayacağını ifade etti.

 

1.2--Viktor Maleyev, yeni tip koronavirüs (Covid-19) da dahil olmak üzere insanlar üzerinde etkili olan yedi tip koronavirüs’ün olduğunu ve hepsinin akut solunum yolu hastalıklarının patojenleri olduklarını söyledi.

 

1.3--Söz konusu koronavirüs'lerin kedi, köpek, hamster ve diğer evcil hayvanlar için tehlike oluşturmadığını vurgulayan Maleyev, yalnızca hayvanlar üzerinde etkili olan başka koronavirüslerin olduğunu fakat bu koronavirüs'lerin insanlar için tehlike oluşturmadığını ifade etti.

 

2—Öte yandan Uzak Doğu'dan gelen yeni bilgilere göre, ilk defa bir köpekte Corona Virüsüne rastlandı.

 

2.1--Dünya Sağlık Örgütü tarafından, Hong Kong’da bir köpeğe yapılan kontrollerin ardından corona virüsü kontrolünün 'zayıf pozitif' olarak çıktığını ifade edildi. Veteriner profesörü olan Vanessa Barry, köpeklerin de corona virüsüne yakalanabileceği, o yüzden dikkatli olunması gerektiğini konusunda uyardı.


1.4--Koronavirus Bir Soğuk Algınlığı Virusu:

 

1--Corona Virüs hakkında Türkiye Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanlık Derneği önemli açıklamalar yaptı. Prof. Dr. Oğuz Karabay, Corona bir soğuk algınlığı virüsü açıklaması ile dikkatleri çekti.

 

1.2—Hastalık bin kişiyi tutsa 20-25 insanda ciddi yoğun bakım gerektirecek hastalık yapıyor. Birçok insanı basit soğuk algınlığı enfeksiyonunun sonlanmasıyla sonuçlanıyor. "

 

1.3--Virüsün ölümcül olmasının sebebinin ise vücutta bulunan diğer rahatsızlıklar olduğunu dile getiren Karabay şunları ekledi: "

 

1.--Virüs, soğuk algınlığı dışında altta yatan hastalığı olan

1.1--akciğerde kronik hastalığı olanlarda,

1.2--diyabetlerde,

1.3--immün yetmezliği olanlarda,

1.4--kalp hastalarında,

1.5--kronik böbrek hastalığı gibi gruplarda ciddi seyredebiliyor.

 

2--Onun dışında kendi kendine basit istirahatle iyileşebilen bir enfeksiyona neden olabilen bir virüs.

 

2.1—Kendi kendine veya hiç semptomsuz bu hastalığı geçirenler de var.

 

2—Öteyandan Türkiye Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanlık Derneği (EKMUD)Derneği Başkanı Canan Ağalar Bilimsel olmayan kaynaklara inanmamız gerektiğinin altını çizen Ağalar, son durum hakkında şu bilgileri aktardı: "


1--Solunum yolu enfeksiyonlarından korunmak için riskli kişilerin kalabalık ortamlarda bulunmaması,

 

2--kalabalık ortamlarda bulunması gerekiyorsa da cerrahi maske kullanmaları,

 

3--el hijyenine dikkat etmeleri,

 

4--solunum yolu semptomları olan hastalarla yakın temasta bulunmamaları gerektiğini hatırlatmak isteriz."

 

1.5—Koronavirüs Testi Sayıları-Ülkeler: Our World In Data ya göre.

 

1-- Çin'in Guangdong bölgesi………320.000

2-- Güney Kore'de…………………..286.000

3--Rusya'da…………………………116.00

4-- İngiltere'de……………………….50.00

5--ABD'de…………………………...41.000

6--Japonya'da………………………...16.000

7--Fransa'da………………………….11.000

8--Kanada'da…………………………38.000

9—BAE………………………………125.000

10--İsveç'te……………………………14.000

11--Norveç'te………………………….18.000

12—Türkiye…………………………..20.345 kişiye test yapıldı.

 

1.6—Kan Gruplarına Göre Korona  Virus Riski:

 

1--Çinli bilim insanları, insanların kan grupları ile yeni tip koronavirüse (Covid-19) yakalanma ihtimali arasında bir bağlantı olup olmadığını öğrenebilmek amacıyla, koronavirüsü taşıyan hastaların kan gruplarını inceledi.

 

1.1--Çalışma kapsamında, Vuhan ve Şenzen'deki üç hastanede Covid-19 ile enfekte olan 2 bin 173 hasta ile virüs nedeniyle hayatını kaybeden 206 kişinin kan örnekleri incelendi. ilk olarak 3 bin 694 sağlıklı Vuhan sakininden oluşan kontrol grubu incelendi ve bunların

 

% 33.84’ünün……….. 0 Rh,

%32.16’sının…………A Rh

% 24.90’ının………….B Rh

% 9.10’unun………….AB Rh kan grubuna sahip olduğu belirlendi.

 

1.2--Jinintan Hastanesinde yapılan incelemelerde ise, 1.775 hastanın (206 ölü de dahil)

%25.80'inin………. 0 Rh

% 37.75'inin………. A Rh

% 26.42'sinin……….B Rh

% 10.03'ünün………AB Rh olduğu görüldü.

 

1.3--Vuhan ve Şenzen'de başka hastanelerde de incelemeler yapan bilim insanlarının benzer sonuçlara ulaştığı belirtildi.

 

1.4--Araştırmada, Covid-19'a duyarlılığın bir dereceye kadar kan gruplarıyla bağlantılı olduğu tespit edildi ve A Rh kan grubuna sahip insanların yeni tip koronavirüse yakalanma riskinin daha yüksek olduğu sonucuna varıldı.

 

1.7—Koronavirüs Salgınının Muhtemel kaynağı:

 

1--Güney Koreli akademisyenlerin bundan 13 yıl önce hazırladığı ve yarasaların olası bir salgının patlak vermesine neden olabileceğinin yer aldığı makale ile tekrar gündeme geldi.

 

2-- Makalede bu durumdan şu şekilde bahsediliyor:

 

2.1--"SARS-CoV gibi virüslerin yuvası olan nalburunlu yarasalar ve diğer egzotik memelilerin Çin’in güneyinde tüketilmesi nedeniyle salgının patlak vermesi an meselesi. SARS ve diğer yeni tür virüslerin hayvanlardan ya da laboratuvarlardan yeniden ortaya çıkma ihtimali ve bunun için gereken hazırlık göz ardı edilemez."

 

2.2--Çin’in Wuhan şehrinde ortaya çıkan COVID-19’un hayvan pazarlarından yayılmış olabileceği ihtimali üzerinde duruluyor. Bu pazarlarda tavuk, yarasa, tavşan ve yılan gibi hayvanlar satılıyor.

 

2.3--Özellikle yarasa ve yılan gibi hayvanlardan bulaşmış olabileceği düşünülen koronavirüse karşı tedavi geliştirilebilmesi için virüsün kaynağının tespit edilmesi büyük bir önem taşıyor.Bilim insanları virüsün yarasalardan yılanlara, sonra da insanlara geçtiğini düşünüyoruz dedi.

 

3—Korona virüs kaynağı için yapılan bilimsel analizler(dna dizilim-suşus benzerliği) yarasa vs kaynaklı olabileceği yönünde bu anlamda küresel ısınmaya bağlı mutasyonların önümüzdeki yıllarda daha ciddi olabileceği dikkate alınarak tüm dünyada özellikle Çin de egzotik hayvan pazarlarının kapatılması uygun olabilir.

 

1.8—Koronavirus ve korona fobi ile Başa Çıkma Yöntemleri

 

1--Virüs ile ilgili konuşmayı, dinlemeyi, okumayı ve araştırmayı gereğinden fazla seviye yapmayın. Bir kriz hakkında konuşmayı tekrarlamak artan endişeye yol açar.

 

2--Sağlıklı ve dengeli beslenin.

 

3--Düzenli egzersiz yapın. Ev ortamında uygulanabilecek aerobik hareketleri araştırın.

 

4—Kaliteli ve yeteri kadar (yetişkinler için 7 den şaşma-8 i aşma-yaşlılar-çocuklar 1 saat eksik-1 saat fazla olabilir) uyku alın.Yatak odasını havalandırın. Yatmadan önce uyku getiren-antikanser olan  melatonin hormonu seviyesini artıran yer fıstığı yiyin-çekirdek çitleyin-vişne suyu için. Yatak odası tam karanlık olsun

 

5--Alkol, sigara(risk oluşturabilir) ve uyuşturucu madde kullanmayın.

 

6--Aileniz ve arkadaşlarınızla sık sık telefon görüşmesi ya da video görüşmesi ile iletişim kurun.

 

7--Evden çıkmanız gerektiğinde toplu alanlardan kaçının ve sosyal mesafe kurallarına uyum gösterin.

 

8--Umut duygusunu koruyun ve olumlu düşünmeyi sürdürün.Moralinizi yükseltecek dua-ibadet edebilir-internetten müzik-film izleyebilir-canlılara uzaktan(sokak köpekleri-kuşlar vs) yardım edebilirsiniz-bu salgında en zayıf kesim sokak hayvanları-yaşlılar-evsizler vs)

 

9--Bağışıklık sistemini güçlü tutmak için gerekli önlemleri alın.

 

1--Susamasanız dahi günde en az iki litre su için.

 

2--Tam tahılları tüketmeyi unutmayın.Mevsimlik sebze-mercimek-baklagil tüketin

 

3—Ev Yoğurdu-Turşu-Sarımsak-Soğan ve kefir gibi doğal probiyotikleri tüketin.

 

4—Diyetin-az yemek yemenin sağlığı korumya -sağlığa katkı yaptığı düşünülebilir.

 

5—Çin salgını 1-Hızlı tanı kiti ,2—Ciddi sosyal izolasyon ve hijyen 3—Hastalara Modern tedavi ve geleneksel tıbbın aynı anda kullanılması ile durdurabildi.

6—Sağlık Bakanlığı kendi veri tabanı üzerinden koronavirus takip haritası(ülke-dünya) oluşturup kullanabilmeli.

 

7—Metro-Hava alanı vs para ile çalışan maske-kolonya veren matikler hızla devreye alınabilir. 



2—Korona Virusun Yayılma Hızı:

 

1--Londra Hijynen ve Tropikal Tıp Okulu’nda bulunan bilim insanları Vuhan’da yeni tür koranavirüsün kaç kişiye bulaştığını tahmin etmek için matematiksel bir model oluşturdu.

 

2--Ortalama kuluçka döneminin 5 gün ve risk altındaki Vuhan nüfusunun yaklaşık 10 milyon olduğu düşünüldüğünde virüs zirve yaptığında şehirde her 20 kişiden en az birine veya yaklaşık 500 milyon kişiye bulaşmış olabileceğini tespit etti.

 

2.1--Çalışmaya göre salgın Şubat ayı sonuna doğru patlama yapacak.

 

 

3—Hastalığın Yayılma Hızını Durdurmak İçin.

 

1—Toplumda her bireyin kendi üzerine düşeni yapması ve hijyeni ciddi şekilde yerine getirmesi.Bunlar:

 

1.1—Hastalığından şüphe eden kişilerin bireylerin mutlaka maske kullanması ve ilgili sağlık kuruluşuna başvurması

 

1.2—Virusun ülkeye girişini engelleyen önlemlerin alınması-sınır kapılarını kapatmak-uçuşların durdurulması-yurt dışından gelenlerin zorunlu 14 gün karantinada tutulması-limanlar ve hava limanlarında gerekli önlemleri alma

 

1.3—sağlık kuruluşlarında ihtiyaç duyulan malzemelerin bulunması ve stoklanması.


1.4--Virusun yayılmasına karşı yapılabilecek en önemli şey sosyal izolasyon.Bu anlamda.


1--işyerlerinde Öğle yemeklerinin yemekhane yerine kumanya olarak verilmesi


2--İşyerlerinde çay servislerinde kullanılacak bardakların tek kullanımlık karton bardak olması


3--İmza için Kamu ve özel işyerlerinde ücretli evde çalışma imkanı verilmesi.Kişiler işyeri internet adresine TC ve şifre ile girerek sabah 8-8.30-akşam 17-17.30 arası yapılmış imza atmak için bilgisayar programına imza atabilirler.


4--Fiili işler-kontroller sahada yapılırken-masa üstü işler evden dijital olarak yapılabilir.İşyeri internet adresine dijital olarak gelen evraklar evde bilgisayarda  çalışılarak üretilir ve ilgili kişinin internet adresine gönderilebilir.Harç-ücretler dijital olarak ödenebilir.Gelecekte işlerin belli bölümünün evde yapılacağı açık.Öncelikle ülke olarak evde çalışma için öncelikle kamu kurumları hemen geçebilir.


4—Virusun Yayılma Sayısı:Enfekte olmuş bir hastadan kaç kişinin virüs kapacağıni öngören sayı olan temel üreme sayısı

 

Covid-19 için………..2.2

 

İnfulenza-grip için….1.3 dür.       Bu anlamda Covid-19 daha hızlı yayılabilmekte.

 

4.1—Virusun yalnızca solunumla havaya karışan damlacıklardan bulaştığı sanılmakta.

 

5—Covid-19 hastalarının:

 

%81………….. hastalığı hafif septomlarla atlatabilmekte.

 

%13…………..hastalığı şiddetli bir biçimde yaşamakta.

 

%4.7………….kritik vakalardır.Nefes darlığı-çoklu organ yetmezliği.

 

%3.4………….virusun öldürme oranı.

 

%0.1………….mevsimsel gribin öldürme-mortalite oranı

 

6—Çocukların enfekte olma oranı yaşlılardan daha düşüktür.

 

7—Bu Viruslar metal-cam-plastik yüzeylerde 9 gün sağ kalabilmekte.


5.1—Korona Virus Bilgileri:

 

1--Araştırmacılar, az belirti gösteren veya hiç göstermeyen "gizli virüs" taşıyıcılarının, hastalığı şu ana kadar teyit edilen vakaların üçte ikisine bulaştırdıklarını tespit ettiklerini kaydetti. Araştırmada, "Yeni tip koronavirüsü taşıyan insanların % 86'sının tespit edilmeden toplumda dolaştığı" vurgulandı.

 

2—Yine bu anlamda sosyal izolasyon-karantina ciddi anlamda önemli.


2--Pozitif biri 24 güne kadar (ortalama 20 gün) bulaştırıcı, bilinen en iyi hesaplama ile 1 pozitif kişi ortalama 2-2.5 kişiye bulaştırıyor. Semptomu olmayan biri ortalama 5 gün boyunca habersiz olarak bulaştırıyor.

 

3--Yüksek ateşi olan veya öksüren-ciddi kas ağrısı olan-ciddi nefes darlığı çeken herkes, kendini 14 gün süreyle karantinaya almalı.

 

3.1--Belirtilere göre bir sağlık kurumuna başvurup test yaptırabilir. Yüksek ateş 37.8 derece ve üstü olabilir .

 

3.2--Karantina süreci kendini sağlıklı hisseden ama belirtilerde bazılarını gösteren kişiler için de geçerli.

 

3.3--Karantina sürecinde kesinlikle evden dışarı çıkmamalı ve diğer insanlarla temasta bulunmamalısınız.

 

4—Salgının zayıflaması için Matematiksel olarak toplumun %50sinin bağışıklık kazanması gerekiyor. Bağışıklık kazanmanın üç yolu var: hasta olmak, hastaya maruz kalıp hasta olmadan bağışıklık kazanmak ve aşı olmak

 

5--ABD Ulusal Sağlık Enstitüsü Viroloji Laboratuvarı'nda yapılan araştırmaya göre; virüsler yüzeylerde saatlerce canlı kalabiliyor. Yeni çalışma, virüsün 3 güne kadar yüzeylerde yaşayabileceğini gösteriyor. Yapılan araştırmaya göre; koronavirüs


Havada…….. ……….3 saate kadar,


bakır yüzeylerde…… 4 saat,


karton üzerinde…….. 24 saat,


plastik ve paslanmaz çelik yüzeylerde…….. 2-3 güne kadar yaşayabiliyor

 

 2.1--5— Korona Virusun Yayılma Süreci-Kronolojik:

 

1--DSÖ iş ciddiye biniyor, bu kez yeni bir açıklamayla “Dünya için de yüksek bir risk” dedi. Çin çok sıkı önlemler aldı.

 

2--Sonunda Çin’deki yangın söndürülebilme noktasına geldi. Her gün hasta sayılarına binlercesi eklenirken son günlerde 8 ve 10’lara düştü.

 

2.1-- Evet yangın sönüyor ama tedbirler gevşetilirse yeniden başlar. Bu bir orman yangını gibi. Eğer çevredeki ormanları da kontrol altında tutmazsanız bir kozalak oraya sıçrar ve devam eder.

 

3--Dünya ise bunu hafife aldı. Özellikle İran ve İtalya gibi ülkeler bu konuda başı çekiyor. Hastalık bu ülkelerde ortaya çıktığında Sağlık Bakanı’mız Fahrettin Koca bu ülkelerin sağlık bakanları ile görüştü ve onlara Çin’deki karantinayı önerdi.

 

3.1--Bunu yaparsanız sınırlarımızı kapatmayız dedi. Kum kentini işaret etti özellikle. İran’ın yöneticileri ise “Bunlar Orta Çağ’dan kalma yöntemlerdir, burası dinî bir merkez bunu yapamayız” dediler.

 

3.1.1--Sonunda onlar da geri adım attıklarında iş işten geçmişti.

 

3.2--Aynı şekilde İtalya da “Sağlık sistemimiz çok iyi biz zenginiz ve bunun üstesinden geliriz” diye düşünüyordu ama nüfusu çok yaşlı olan İtalya’da salgın gecikmedi.

 

3.2.1—İtalya da Vaka sayısının fazla olması, sağlık çalışanlarının yetersiz kalması sonucu ülkedeki sağlık sistemi hastalara yeteri derecede hizmet veremiyor.

 

3.3--İspanya’da da olağanüstü hâl ilan edildi… Fransa, Almanya, İsviçre ve diğer ülkeler de öyle. DSÖ de bu durumda gelen yeni hastaların % 80’i Avrupa’dan çıkınca Avrupa’yı salgının merkezi ilan etti.

 

3.4-- Finlandiya: Başbakan Sanna Marin liderliğinde 13 Nisan tarihine kadar ülke genelinde olağanüstü hâl ilan etti. Resmî koronavirüs vaka sayısı 322’ye yükselirken Ulusal Sağlık Enstitüsü Direktörü (THL) Markku Tervahauta virüse yakalanmış gerçek hasta sayısının 20-30 katı olabileceğini belirtti.

 

3.5-- İngiltere: Başbakan Boris Johnson, ateşi veya öksürüğü olan birinin yaşadığı evdeki herkesin 14 gün kendisini karantinaya almasını tavsiye etti. Johnson, zorunlu olmadıkça seyahat edilmemesi ve mümkünse evden çalışılması tavsiyesinde de bulunurken, tavsiyelerin özellikle 70 yaş üzerindekiler, hamileler ve başka hastalığı bulunanlar için kritik önem taşıdığını vurguladı.

 

3.6-- HOLLANDA: Başbakan Mark Rutte, halkın büyük bir kısmında koronavirüs görüleceğini söyledi. Virüsün maksimum düzeyde kontrol edilmesi için çaba harcadıklarını belirten Rutte, bir başka senaryoya göre virüsü alt etmenin bir yıl sürebileceğini söyledi. Rutte “Ülkede bir yıl boyunca hayatın durabilir” dedi.

 

4--İtalyada korono vırusa yakalananların yüksek olmasının nedeni hükümetin geç davranması-%90 nın yaşlı olması ve italya yaşlı nüfusa sahip.

 

4.1--Buna karşın G.Korede tedbirler erkenden alındı ve ülke genç bir nüfusa sahip-erken davrandılar.

 

4.2--İran ise vakaların artmasında ABD yatırımlarından ciddi anlamda etkilendi.


4.2.1--İranın ve italyanın çok hızlı sosyal izolasyon uygulması koronaya karşı salgını durdurmak anlamında çok önemli.Türkiye yüksek miktarda üreteceği tanı kitlerini bu ülkelere gönderebilir mi.

 

4.3--Yaygın test yapıp erken dönemde sayıların farkına varıp, vakalar yüksek risk grubunu vurmadan gerekli önlemleri almak, ölümleri ve yayılım hızını azaltıyor.

 

4.4--Amerika maalesef yaygın test yapmakta çok geç kaldı. Washington (Seattle), New York, California, Massachusetts gibi birçok eyalet artık önü zor alınacak bir salgın döngüsünün içinde

 

4.5--Logaritmik - eksponansiyel vaka artışları sağlık sistemini çok zorlayacak. Dünya’nın en iyi hastanelerinin olduğu Boston’da bile maalesef sistem bu yükü taşımakta zorlanıyor. Eğer İtalya’daki gibi ani vaka sayı artışı olursa da kaldıramayacak.


4.6--Korona vs virusların ortaya çıkmasının bir nedeni de küresel ısınma.Küresel ısınmanın etkisiyle kutup bölgeleri sibirya vs donmuş toprağın çözülmesiyle yoğun miktarda bir güçlü sera gazı olan metan çıkışı yanında milyonlarca bakteri virus ortama karşımaya başlamış olabilir.Bu anlamda bu yıldan itibaren çok farklı salgınlar görülebilir mi.


4.6.1--Korona ile dünyada üretimin azalmasıyla fosil yakıt kullanımıda azalmış olabilir.Bu ise havaların daha temiz olmasını sağladığı gibi tepe noktaya erişen küresel ısınmayı yavaşlatabilir.


4.6.2--Sonuç olarak küresel ısınma ile hükümetler ciddi biçimde mücadele etmeleri gerekir.Bu anlamda:


1--Et üretiminin azaltılması(hayvanlar metan gazı çıkarıyor ve soya vs büyük kısmı hayvan yeminde kullanılıyor)


2--Yenilenebilir enerjilere ciddi teşvikler verilmesi-fosil yakıt kullanımında uygulanan sübvansiyonların kaldırılması


3--Evde çalışmanın teşvik edilmesi


4--Enerji-su verimliliğinin teşvik edilmesi


5--Drone vs ciddi anlamda ağaçlandırma yapılması

 

4.5.1--Tarihsel Süreçte Dünyanın Yaşadığı Salgınlar:

 

1--Visual Capitalist, dünyadaki salgın hastalıkları gösteren bir çalışma yaptı. Yapılan çalışmada dünya tarihinde yaşanan salgın hastalıkların tarihleri ve ölenlerin sayısı açıklandı.İfadeler yaklaşıktır.

 

1- Antonine Vebası-Yıl: 165-180--Ölü sayısı: 5 milyon

 

2- Justinian Vebası--Yıl: 541-542--Ölü sayısı: 30-50 milyon…

Salgında ölenlerin nüfusa oranı=%16

 

3--Japon Çiçek Hastalığı Salgını--Yıl: 735-737--Ölü sayısı: 1 milyon

 

4- Kara Veba-- Yıl: 1347-1351--Ölü sayısı: 200 milyon

 

5- Small Pox (Çiçek Hastalığı)--Yıl: 1520--Ölü sayısı: 56 milyon…

Salgında ölenlerin nüfusa oranı=%14

 

6- 17.yy-Büyük Vebalar (Great Plague)--Yıl: 1600'ler--Ölü sayısı: 3 milyon

 

7- 18.yy-Büyük Vebalar--Yıl: 1700'ler--Ölü sayısı: 600 bin…

Salgında ölenlerin nüfusa oranı=%0,9

 

8- Kolera 6 Salgını--Yıl: 1817-1923--Ölü sayısı: 1 milyon…

Salgında ölenlerin nüfusa oranı=%0,9

 

9- Üçüncü Veba--Yıl: 1855--Ölü sayısı: 12 milyon

 

10- Sarıhumma--Yıl: 1800'lü yıların sonları--Ölü sayısı: 100-150 bin

 

11- Rus Gribi--Yıl: 1889- 1890--Ölü sayısı: 1 milyon…

Salgında ölenlerin nüfusa oranı=%0,3

 

12- İspanyol Gribi--Yıl: 1918 – 1919--Ölü sayısı: 40 - 50 milyon…

Salgında ölenlerin nüfusa oranı=%2.5

 

13- Asya Gribi--Yıl: 1957-1958--Ölü sayısı: 1.1 milyon…

Salgında ölenlerin nüfusa oranı=%0,3

 

14- Hong Kong Gribi--Yıl: 1968-1970--Ölü sayısı: 1 milyon…

Salgında ölenlerin nüfusa oranı=%0,025

 

15- HIV/AIDS--Yıl: 1981'den günümüze--Ölü sayısı: 25-35 milyon…

Salgında ölenlerin nüfusa oranı=%0,7

 

16- SARS--Yıl: 2002-2003--Ölü sayısı: 770

 

17- Domuz Gribi--Yıl: 2009-2010--Ölü sayısı: 200 bin

 

18- MERS--Yıl: 2012'den günümüze--Ölü sayısı: 850

 

19- Ebola--Yıl: 2014 – 2016--Ölü sayısı: 11 bin 300

 

20--CORONAVİRÜS (Covid-19)--Yıl: 2019'dan günümüze--Ölü sayısı: 8 bin

 

4.6—Şuan en iyi çözüm , Salgının tepe (peak) yapma zamanını uzatmak, hatta engellemek. Bunun da tek yolu var, SOSYAL İZOLASYON!

 

4.7--ABD de 1918 İnfluenza salgınında izolasyonda geç kalan Philadelphia’ da tepe vaka çok hızlı gelişerek katastrofik sonuçlar yaratırken izolasyonu çok hızla uygulayan St. Louis’ de salgın yavaşlayıp tepe vaka hiç olmuyor

 

4.8--New York Valisi Andrew Cuomo, düzenlediği basın toplantısında, ülke genelinde en fazla vakanın görüldüğü New York’taki son duruma ilişkin açıklamalarda bulundu. "Koronavirüs salgını 45 gün içinde zirveye çıkabilir.

 

4.8.1--Bu anlamda ABD herhalde sosyal izolasyona hızla geçebilmelidir.


6--Bu virusların hayatta kalması için:

 

1—sıcaklık-nem….kış şartları

 

2—güneşten gelen ultraviyole ışınlarında hemen ölüyorlar.Nisan-20 de bu işinlar dik gelmeye başlayacak ve salgın sonlanmaya başlayabilir.

 

2.1--Ayrıca hastaneler ve yoğun bakım odalarında 222 dalga boylu ultraviyole ışın salan lambaların bulunması.

 

2.2--Yoğun bakım odalarında bu dalga boylu ışınlar ile virüs temizleme işlemi yapılması.

 

2.3--Hastane havalandırma fanlarına monte edilecek ultraviyole cihazı konularak hastane havalandırma sistemine verilen havanın virüs temizliğinin yapılması.

 

6.1—Koronavirus Eğitim:

 

1—MEB İlk-orta öğretimde internet vs üzerinde eğitim programını-uzaktan eğitim-eba yı devreye aldı.Bu anlamda eğitimde verimlilik-kayıp en az olabilir.

 

2—Bakanlık-YÖK yüksek öğretimde de ilgili üniversitelerin dönem kaybına uğramamaları için internet üzerinden üniversitenin internet adresi üzerinde TC v eşifre ile giriş yapıp anılan saatte canlı olarak derse girip-imza portföyünü imzalayabilir.Uygulama dersleri içinde bir program yapılabilir.

 

3—Salgın için Bazı Meslek Lisesi Öğrencileri Corona Virüsü için Dezenfektan-maske Ürettiler ki bu uygulamaların desteklenmesi uygun olabilir.

 


6.2—Koronavirus Sağlık:

 

1—Hastanelere olan akımın kesilmesi için hastalar aile hekimlerine tlf ve sağlık ocağından 7/24 ulaşmaları sağlanırsa faydalı olabilir.

 

2—Koronavirus dışı 112 acil hastaları için hasnalerin ayrı bir bloğu görevlendirilebilir.

 

3—Korona virüs hastaları için fuar alanları-kapalı spor salonlarına gereken ekipman ve sağlık personeli görevlendirilebilir.

 

4—Bu salgında başarı tanı kiti ile teşhis etmek ve virüs olan kişileri tlf vs ile takip edip-ilgili hastaneye sevk etmek ve mutlaka sosyal izolasyonu ciddi anlamda sağlamak olabilir.

 

5—Hasatenelere mutlaka 220 A dalga boylu UV ışınım cihazlarını hızla kurmak.Ayrıca havalandırma sistemleri-su sistemine monte etmek.

 

6—Salgın öncesi ve zamanı umreden gelenler-Çinden gelenler-Avrupada gelenler tek tek koronavirus kontrolü yapıp-karantinaya almak.

 

7—Sağlık Bakanlığı virüs kontrolü yapılmış çalışan kişilerin olduğu işyerleri için  belli m2 içinde belli sayıda iş üretimi için çalışan sayısını-kişi/m2 değerini sayı olarak -izolasyon değerini saptamalı ve bu bu değerin altında kalan işyerlerine çalışma izni verebilir.Üstünde kalan yerlere şartlı verebilir.Kısaca üretimin tamamen durmaması(sadece stoklarla yaşamı devam ettirmek ne kadar doğru olabilir) uygun olabilir.

 

6.3—Kağıt Paraların Dezenfeksiyonu:

 

1--İTÜ ARI Teknokent firması Money Shower, ATM'lere uygulanan ve kağıt paraları koronavirüs dahil tüm bakteri ve virüslerden % 99 oranında arındıran kağıt para dezenfeksiyon modülü geliştirdi.

 

2--Money Shower Kurucu Ortağı Furkan Eruçan, AA muhabirine yaptığı açıklamada, kağıt paraların bir ayda 150 farklı insanın eline değerek kirlendiğini belirterek, "

 

2.1--Yapılan araştırmalara göre, Avrupa ülkelerindeki kağıt paralar üzerinde ortalama 500 farklı çeşitten oluşan 26 bin bakteri bulunuyor. Türk paraları da aynı miktarlarda bakteri barındırıyor. Bu sayılar insanları hasta etmek için yeterli." dedi.

 

2.2--UVC ışığın tüm bakteri ve virüsleri yok ettiğini öğrenerek bir iş fikri geliştirmeye başladığını anlatan Eruçan, şirketin diğer kurucu ortağı Kübra Karakoç'un mikrobiyoloji konusundaki desteğiyle birlikte UVC ışıktan verimli ve güçlü bir teknoloji geliştirmeyi başardıklarını, bu teknolojiyi ATM'ler üzerinde test edip, patentlerini aldıklarını söyledi.

 

2.3--Eruçan, kağıt paralar üzerinde bulunan mikroorganizmaların çeşitli hastalıklara sebep olduğunu, ancak günümüze kadar kağıt paraların dezenfekte edilmesine yönelik herhangi bir çalışma yapılmadığını hatırlatarak, "

 

2.3.1--Sadece büyük salgın hastalıkların ortaya çıktığı zamanlarda ülkeler kağıt paraları toplayıp banknot merkezlerinde yakıyor ve yeni paralar basıp piyasaya sürüyorlar." ifadelerini kullandı.

 

2.3.2--Koronavirüsle mücadele kapsamında da virüsün yayılmasını engellemek için Çin'in piyasadan kağıt paraları toplayıp yaktığını dile getiren Eruçan, "Bu dezenfeksiyon yöntemi oldukça yetersiz bir yöntem, çünkü piyasaya sürülen yeni paraların yüzlerce insanın eline değerek kirlenmeye başlıyor ve eski kirli paralardan bir farkı kalmıyor." diye konuştu.

 

3—Yorum:

 

1—UV Işınımı üreten cihazlarla dezenfesiyon Yoğun bakım ünitelerinde 400 A dalga boyunda 1 saat süreyle canlı kimse yokken yapılırken ABD hava alanlarında 220 A dalga boyunda-insan ortamında kullanılmakta.

 

1.1--Güzel bir iş fikri.Bankalar hızla sözkonusu cihazı atm lerine yerleştirebilir.ve ayrıca kredi kartlarınıda dezenfekte edilmesi herhalde sağlanmakta.

 

6.4—ATM lerden Para Çekme:

 

4.1--Bankalar bu süreçte müşterlerin mağdur olmaması için ATM’den günlük para çekme limitlerini yükseltti. Diğer banka ATM’lerinden para çekme işlemleri de ücretsiz yapılacak.

 

4.1--ATM’lerden işlemlerin ATM tuşlarına basmadan/ekrana dokunmadan QR kodla yapılması öneriliyor.

 

4.2--Bankalar ayrıca alışverişlerde banka kartı veya kredi kartı kullanılması, ödemenin mümkünse temassız şekilde yapılması önerisinde bulunuyor.

 

7—Korona Virus İle İlgili Çalışmalar:

 

1--Normal şartlarda Ebola için geliştirilen Remdesivir isimli ilaç, daha önce de SARS ve MERS’e karşı başarılı bir şekilde kullanılmıştı.

 

1.1--Dünya Sağlık Örgütü Genel Sekreter Yardımcısı Bruce Aylward, corona virüsü için yürütülen tedaviler ile ilgili bazı açıklamalar yapmıştı. O, “Şu anda gerçek bir etki yaratabileceğini düşündüğümüz tek bir ilaç var, o da remdesivir” dedi.

 

1.2--Remdesivir denilen ilaç, ilk olarak Ebola virüsünün tedavisi için başarılı olduğu biliniyor. Bu ilacın, Kovid-19’un da aynı aileden olduğu bilinen MERS ve SARS virüslerine karşı da etkili olduğu tahmin ediliyordu. Şimdi ise corona virüs için kullanılacak.

 

7.1—Kullanılabilen ilaçlar-Doktor Önerisi-Kontrolünde:

 

1—olumlu etkisi olabileceği düşünülen HIV tedavisinda kullanılan lopinavir/ritonavirin

 

2—Sars ve Mers kullanılmış olan alfa interferonlar, ribavirin

 

3—infulenza tedavisinda kullanılan oseltamivir-favilavir-arbidol

 

4—Ağır pnömoniye karşı  interlökin-6 inhibitörü tokilizumab—PD-1 inhibitörü karrizumab

 

4.3.1—Çin ve ABD de çalışmaları devam eden iki aşının nisan-2020 klinik çalışmları başlayacak.

 

5—Korona Virusa Karşı İlaç Çalışmaları:

 

1--Çin Ulusal Biyoteknoloji Merkezi Başkanı Zhang Xinmin, Japonya eczanelerinde satılan 'Favipiravir' isimli ilacın koronavirüs için olum sonuçlar elde edildiğini açıkladı.

 

1.1--Favipiravir isimli ilacın Covid 19’un iyileşme sürecini 11 günden 4 güne indirdiği kanıtlandı.

 

1.2--Japon eczanelerinde bulunan ilacın etkinliğini Çin Ulusal Biyoteknoloji Merkezi Başkanı Zhang Xinmin yaptığı toplantıda anlattı.

 

1.3--Çin Ulusal Biyoteknoloji Geliştirme Merkezi başkanı Zhang Xinmin, “Shenzhen’de 80 hastayı kapsayan bir klinik araştırma yapıldı” dedi.

 

1.3.1--Denemede, ilacın hafif ve düzenli vakaların iyileşme süresini 11 günden 4 güne kadar kısalttığı görüldü.

 

1.3.2--Wuhan’daki bir başka deneme, ilacın ateş süresini ortalama 4.2 günden 2.5 güne kısaltabileceğini gösterdi. Dahası, ilacın önemli bir yan etkisi gözlenmedi.

 

4.3.3--Zhang, ulusal basına verdiği demeçte “Favipiravir 2014’ten beri Japon pazarında ve hiçbir belirgin yan etki görmüyoruz” dedi.

 

1.3.4--Remdesivir de dahil olmak üzere, haftalar önce umutla verilen ancak şimdi bazı yan etkilere sahip olduğu keşfedilen diğer ilaçların denemeleri için fazla bilgi verilmedi.

 

8—Corona Virus-Ekonomi:

 

1--Moody’s, yaptığı açıklamanın ardından, küresel satışların %1,5 büyüme ile 2021'de ılımlı bir şekilde toparlanmasını beklediğini de sözlerine ekledi.

 

1.1.-- OECD “Ekonomik Görünüm Raporunda” virüsün yoğun bir şekilde sürmesi halinde 2020 Küresel Büyümenin % 1.5 seviyesine kadar gerileyebileceği uyarısı yapılmıştır.

 

1.2--Küresel ekonomide yavaşlama ve durgunluk beraberinde enflasyon ile işsizliğin artmasına sebep olabilecek ve global piyasalarda resesyon riskini artıracaktır.

 

1.2.1--Özellikle son 20 yıllık dönemde küresel büyümenin önemli bir kısmının Çin’den kaynaklandığını, küresel ticaretin önemli bir bölümünün Çin üzerinden gerçekleştiği göz önüne alındığında Çin ekonomisindeki yavaşlama ve üretim düşüşü Çin’den ara malı ithal ederek üretim yapan ülkelerde ciddi ekonomik problemler oluşturacaktır.

 

1.2.2--Salgının üretim düşüklüğüne sebep olmasının yanında özellikle ulaşım, hizmet, turizm sektörlerinde de ciddi tahribatlar yapmaya başladığı görülmektedir.

 

2--Çin Otomobil Üreticileri Birliği (CAAM) verilerine göre, Çin'de ocak ayı otomobil satışları, %18.7'den daha kötü bir düşüş yaşadı.

 

2.1-- Hyundai'nin Güney Kore'deki fabrikalarından birisi Corona Virüs tehdidi nedeniyle kapatıldı!

 

2.1.1--Yetkililer, dünyanın en büyük pazarı olan Çin'de otomobil satışlarının, 2020'de %2,9 düşmesini bekliyor.

 

3-- Corona virüsünün yayılmaya devam etmesi, ABD hisse senedi piyasalarında ciddi bir gerilemeye yol açtı.S&P 500 Endeksi %3,35 , Dow Jones Sanayi endeksi %3,56, Nasdaq %3,71 geriledi.

 

3.1--Corono virüsü sonrası yatırımcılar daha güvenli olarak gördükleri gelişmiş ülke tahvillerine yöneldiler. ABD’nin 10 yıllık Hazine tahvili %0,69 ile çok düşük bir seviyeye geriledi.

 

3.2--İsviçre’de 10 yıllık tahvil faizi yüzde -0,94 ‘e düşerken Türkiye tahvil faizleri %11 ile en yüksek seviyede yerini aldı.

 

4--Bir çok ülkede salgının etkisini azaltmak için başta ABD Merkez Bankası(FED) olmak üzere çeşitli merkez bankaları politika faizinde  indirim yapma kararı aldı.FED politika faizini 50 baz puan indirerek 1-1 .25 aralığına çekti.

 

4.1--FED’in ardından Hong Kong , Macau , Katara, Bahreyn, Suudi Arabistan Letonya,Moldova’da faiz indirmine gitti.Danimarka, İsviçre ve Japonya ise negatif faiz uygulamaya devam ediyor.

 

4.2--Dünya Bankası tarafından yapılan ekonomik modellemeler; virüs yayılmalarının şiddetli, orta şiddette ve hafif şiddette etkilerinin bölgesel olarak gayrisafi yurtiçi hâsıla üzerine etkilerini analiz etti.

 

4.2.1--Bu analiz ile İspanya’da 1918-19 yılında yaşanan grip salgını gibi şiddetli bir senaryo altında dünya büyüme oranının % 5 düşeceği sonucuna varıldı.

 

4.2.1.1--Yani sonuç, 2009 global finansal krizin tahribatıyla aynı etkiye sahip oluyor.

 

4.2.2--Hafif şiddette bir virüs yaygını senaryosu altında ise (virüsün dünya üzerindeki popülasyonun % 30’una bulaşması ve her birinin ortalamada 10 iş günü kaybetmesi durumu) virüsün global büyümeye olan maliyeti yüzde 0.8 gibi sınırlı bir oranda kalacaktır.

 

4.2.3--Bu durum, yılbaşında öngörülen global büyüme oranı beklentilerinde dörtte bir kayba sebep olacaktır.

 

4.3--Yine yapılan çalışmalara göre, Covid-19 virüsünün (Corona virüsün) orta şiddette bir etki yaratmaya daha yatkın olduğu görülüyor. Bu durumda yapılan hesaplamalar dünya büyüme oranında % 2 kayba işaret etmektedir.Bölgesel olarak en olumsuz etki Avrupa ve Orta Asya bölgesinde görülüyor

 

4.3.1--Avrupa ve Orta Asya’da ise orta şiddette etki senaryosu bu bölgede yüzde 5’e yakın büyüme kaybına işaret ediyor.

 

5--Faizlerde meydana gelen indirim her ne kadar olumlu olarak gözüksede riskli varlıklardan uzak durulması gerekiyor.Corona virüsü nedeniyle bir çok yabancı yatırımcı, 2020 Ocak – Şubat ayı verilerine göre hisse senedi,tahvil piyasasında 3,4 milyon dolarlık çıkış yaptı.

 

6--Corona virüsü salgını sonucunda petrolde meydana gelen ciddi düşüş tüm dünya piyasasını alt üst etti. Enerji fiyatlarında meydana gelen bu düşüş enflasyon açısından olumlu olabilir.Ayrıca Türkiye enerjide dışa bağımlı olduğu için bu durum bizim açımızdan olumlu gözüküyor.

 

7--Corona virüsünün turizm üzerinde ki etkisi de kaçınılmaz oldu. Bir çok  tatil bölgeleri Çin’in grup tatillerini iptal etti. Bundan kaynaklı gelir kaybına uğradılar. Türkiye’ye gelen Çin’li turist potansiyelini düşünürsek bizim için de bu alanda kayıplar olabileceğini söyleyebiliriz.

 

7.1-- Corona virüsü salgını sonrası Türkiye’nin aldığı önlemler, Nevruz Bayramı’nda Türkiye’ye gelecek turistlerin bundan vazgeçmesine sebep oldu. Denizli, Nevşehir ve İstanbul’da corona virüsü nedeniyle 30 bin kişi gelmekten vazgeçmişti. Van’da 150 bin kişilik rezervasyon corona virüsü sebebiyle iptal edilebilir.

 

8—Bu kriz dünya ekonomisinde üretimin tek ülkeye-bölgeye yayılmasının ciddi anlamda risk taşıdığının en büyük göstergesi.Bu anlamda ülkeler tedarik zincirini belli bir ülkeye ve bölgeye yığmaktan uzak genişletmeli ve önemli bir kısmınada kendisi yapabilmeli midir.

 

9--Koronavirüs salgını küresel ekonomiyi sarsarken, ABD Merkez Bankası (Fed) olağanüstü bir adıma daha hazırlanıyor.

 

9.1--Bloomberg’ün aktardığına göre, Fed, daha önce 2008-2009 döneminde küresel finansal kriz sırasında kısa vadeli fonlama piyasalarındaki likiditeyi artırmak için oluşturulan bir sistem olan Ticari Kağıt Fonlama Tesisi’ni (CPFF) tekrar devreye alacağını açıkladı.

 

9.2--ABD Hazine Bakanı Steven Mnuchin, CPFF yoluyla kısa vadeli kredi sağlayarak ABD’li şirketlere bu zorlu dönemde yardımcı olacaklarını söyledi.

 

9.3--Fed, bu kapsamda A1/P1 notuna sahip şirket tahvillerini satın alacak ve uygulama bir yıl boyunca sürecek. Duruma göre, banka süreyi uzatma kararı verebilecek.

 

9.4--Fed, geçen hafta olağanüstü toplantıyla faizleri 0-0,25 aralığına çekmiş, 500 milyar dolarlık Hazine tahvili, 200 milyar dolarlık da ipotek destekli menkul kıymet satın alarak zor durumdaki piyasanın likidite ihtiyacını karşılayacağını açıklamıştı

 

9.5-- Fed ayrıca, küresel piyasaların nakit dolar ihtiyacını karşılamak için Kanada, İngiltere, Japonya ve Avrupa merkez bankalarıyla ortak hareket etme kararı almıştı.

 

9.6—Öte yandan Uluslararası kredi derecelendirme kuruluşu Fitch Ratings, yeni tip koronavirüs (Kovid-19) salgınının ülkelerin mali durumlarını zayıflatacağını bildirdi.

 

9.6.1-- Fitch Ratings açıklamasında geleneksel makro ekonomik politikaların hane halkı ile kurumsal gelirler üzerinde iyileştirici etkisi olabileceği ve büyük bir ekonomik düşüşü önleyebileceği kaydedildi.


8.1—İnternet Bankacılığı:

 

1--TBB'nin verilerinde, 28 bankanın internet bankacılığı, 18 bankanın ise mobil bankacılık hizmeti verdiği belirtildi.

 

2--2016’yla birlikte  2 milyon 978 bin bireysel müşterinin de eklendiği internet bankacılığı, toplamda 1 trilyonluk finansal işlem tutarına sahip.

 

3-- internet bankacılığının en fazla kullanıldığı şehirler:

İstanbul……….% 35’lik oranla oldu. İkinci sıraya başkent Ankara, üçüncülüğe ise İzmir ili yerleşti.

 

3.1--Aralık 2016 itibariyle mobil bankacılığı en az bir kez kullanan bireysel müşteri sayısı 30,8 milyon kişiye(yaklaşık nüfusun %38 i) yükseldi.

 

 

8.2—Teknoloji Şirketlleri Ciddi Değer kaybına Uğradı:

 

1--Yeni tip corona virüsü (Covid-19) salgını en çok teknoloji sektörünü etkiledi. Teknoloji şirketleri bu süreçte ciddi değer kaybına uğradı ancak yalnızca iki şirket konumunu koruyabildi.

 

2--Apple, Microsoft, Google, Amazon, Facebook ve Alphabet kısacası MAGA, teknoloji sektörüne yön veren, dünyanın en değerli beş şirketi konumundaki isimler. Dünya genelinde binlerce insanın hayatını kaybettiği büyük salgın coronavirüsten etkilenen teknoloji şirketlerinin başında geliyorlar.

 

2.1--Söz konusu şirketlerin değer kaybı 1.3 trilyon doları geçti; piyasadaki trilyon dolarlık şirketlerin sayısını da azaldı.

 

2.2--Bahsettiğimiz beş şirket arasından sadece Apple ve Microsoft 1 trilyon dolar bandının üzerindeki yerini koruyabildi.

 

2.3--E-ticaret devi Amazon ve Microsoft’un kurulduğu Seattle ve Apple ve Google’ın çatı şirketi Alphabet’in merkez ofisinin bulunduğu San Francisco Amerika’da salgından en çok etkilenen bölgeler arasında gösterildi

 

 

8.3—Corona Virus İnternet Trafiğini %30 Artırdı:

 

1--Corona virüsü salgını nedeniyle evlerine kapanan halk, internet veri trafiğinin patlamasına neden oldu.

 

2--Uzmanlar salgın nedeniyle zorunlu olmadıkça evden çıkılmamasını söylerken, pek çok şirket de çalışanlarını evden çalışmaları için yönlendiriyor.

 

3--Durum böyle olunca, evde vakit geçirmek durumunda kalan kişiler, hem gündemden haberdar olmak hem de zaman geçirmek için internet kullanımlarını artırdı.

 

4--Konuyla ilgili açıklama yapan Türk Telekom Genel Müdür Yardımcısı, virüs salgınından beri veri trafiğinde %30'luk bir artış yaşandığını belirtti.

 

5--Zorunlu olmadıkça video paylaşımları gibi yüksek veri trafiği gerektirecek içerikler paylaşılmaması gerektiğini belirten Kıraç, herhangi bir acil durumda internetin kullanım dışı kalma tehlikesiyle baş başa kaldıklarını ifade etti.

 

8.4—Korona Virus Salgınında Yapılacak İşler:

 

1—Siparişle Evlere yemek-ihtiyac malzemeleri servisi veren firmalar bu ortamda çok iş yapabilir.Lokanta-börekçi-bakkal kurye ağını sağlayarak evlere sipariş için hizmet verebilir.

 

2—İnternet trafiği arttığı için internet tabanlı alış veriş hizmetleri-Çevrim içi oyunlar oldukça artabilir.İnternet tabanlı gıda-giyim-sanat-bilgi alış veriş hizmetleri artacaktır.

 

2.1--İnternette bilgi üretme-işleme- vs artacaktır.İnternet tabanlı gezi yerleri videoları-bilgi videoları-sanat videoları-internet ekonomi dergi ve gazetelerinde yoğunluk yaşanabilir.

 

2.1.1—Salgında Cep tlf-sosyal medya trafiği artabilir.Artan internet trafiğinde özellikle video barındırma siteleri çözünürlüğü düşürebilir.İnternet trafiğini yavaşlatan önlemler alabilir.

 

2.2—Din hizmetlerinin bazıları internetten devam edebilir.Örneğin Finlandiyada bir cami imamı kişiler kıbleye dönerek bilgisayarın hoperlorünü açarak cuma namazını canlı olarak internetten kıldırdı.

 

2.3—Tarımda sosyal izolasyon şehirdeki işlere göre daha güçlüdür.Bu anlamda kamu destekli olarak işini kaybeden koronavirus kontrolü sonrası insanlar çiftliklere-tarıma-vs yönlendirilebilir mi.

 

2.4--Online spor dersleri, konserler, söyleşiler hatta cenaze törenleri gerçekleştirilmeye başlandı. Bunun yanı sıra bazı müze ve hayvanat bahçeleri online gezi imkanı sunmaya başladı.

 

3—Kurumsal-kişisel Bilgisayar donamım-yazılım işleri artabilir mi.

 

3—Gıda(ekmek-süt-yağ -sebze-meyve-temel hizmetlerin fiziki üretimi devam edecektir.Günlük tek kullanımlı kağıt çay bardakları-kağıt peçete-tabak vs ihtiyacı artabilir.

 

4—Sağlıkla ilgili mal ve hizmet üretimi artacaktır.İnşaat-imalat sanayi-kahvehaneler-spor hizmetleri-turizm-taşımacılık hizmetleri ciddi anlamda daralabilir.Öte yandan Nikahlar internetten kıyılmaya başlandı.

 

5—kamuda masa üstü işler internet tabanlı olarak yapılabilir yada idari izinli oluna bazı günlerde gelinip yapılabilir.Doğalgaz -su vs ödemeleri internet veya atm den yapılabilecektir.

 

6—Evde yoğurt yapma-ekmek yapma işleri artacaktır.Kolonya-maske ihtiyacı artacaktır.Dezenfektan(çamaşır suyu-ev sirkesi-kağıt mendil vs) üretimi artar.

 

7—Kriz dönemlerinde insanlar temel ihtiyaçları dışında kalan ihtiyaçlarını minimize etmeye çalışırlar.Bu anlamda giyim-eğitim-ulaşım vs sektörlerde ciroları düşme yapabilir.

 

7.1--Bu sektörlerde çalışanlar işsiz kalabilir bu durumda yardım yapacak yegane kurum kamunun ve ilgili kendini kanıtlamış dernek vs yardımları olabilir.

 

9—Alınacak Önlem Önerileri-Türkiye:

 

6.1--BM rakamlarına göre bu krizin dünya ekonomisine maliyetinin 1 trilyon doları aşacağını, dünya ekonomisi içi büyüme tahminlerinin de yüzde 1'e gerilediğini hatırlatan Eski Başbakanlardan Gelecek Partisi Başkanı Ahmet Davutoğlu, "Dünya'da resesyon ihtimali söz konusudur. Böyle bir durağanlığa karşı, salgın sonrası dönemde ekonomik olarak neler yapabileceğimizi çalışmak zorundayız" dedi.

 

6.1--Davutoğlu, özellikle 5 alanda Türkiye'nin ciddi sorunlarla karşı karşıya kalabileceğini rakamlarla açıkladı;

 

1-- İhracat'taki daralma % 15'e kadar artabilir 23 milyar dolarlık ihracat kaybı söz konusu olabilir.

 

2--İthalat: Enerji fiyatlarındaki düşüşle birlikte 40 milyar dolara yakın daralma olabilir.

 

3—Turizm de  2020'de 40 milyar dolar gelir hedefleniyordu, bu 20 milyar dolara gerileyebilir.

 

4--Perakende Sektörü: % 50 oranında bir ciro kaybı olabilir.

 

5--Ulaştırma – Havacılık Sektöründe Yıllık ciro kaybı % 30 civarında olabilir

 

6--Finans Sektörü: Bankacılık sektörünün 2020 yılında milli gelirimizin % 8'i düzeyinde (61 milyar dolar) bir dış finansman yenilemesi yapması gerekmekte iken, şirketlerimiz için bu oran % 10 (74 milyar dolar) düzeyindedir. Özellikle şirketler borç ödeme kabiliyetinde sorunlar yaşayabilir.

 

7--Yurtdışından gelenlerle ilgili karantina uygulamasında öğrenci yurtlarında yerine kamu misafirhaneleri ya da otellerin kullanılmasını tavsiye etemekte.

 

8-- Herhangi bir gelir sahibi olmayan ihtiyaç sahipleri için, yerel yönetimlerle koordineli bir şekilde her türlü sosyal yardımın yapılması sağlanmalıdır(öneri:belediyeler-kaymakamlıklar). Yorum:Bu konu çok hassas.

 

9-- Finansal istikrarın korunması için, TCMB tarafından finansal sektöre yabancı para ve TL likidite sağlanmalıdır.

 

10--Hazine, TCMB ve BDDK tarafından hazırlanacak yeniden yapılandırma düzenlemeleri çerçevesinde, küçük ve orta ölçekli işletmelerimizin kredi faizlerinin silinmesi, anaparanın enflasyona endekslenmesi suretiyle taksitlendirilmesi imkânı getirilmelidir.

 

11-- Çalışan sayısını azaltmamak kaydıyla işveren tarafından ödenen sigorta primleri iktisadî faaliyette kalıcı toparlanma işaretleri görülünceye kadar alınmamalı ve süreçten etkilenen sektörlerde işverenlere kira desteği sağlanmalıdır.

 

12-- Yeni bir vergilendirme takvimi oluşturulmalıdır. Beyan tahakkuk dönemi ile vergi ödeme dönemi arasında 15 gün süre olmalıdır. Süreçten olumsuz etkilenen mükelleflerin, Mart ayında ödenecek yıllık vergileri en az yıl sonuna kadar ertelenmeli ve taksitlendirme imkânı sağlanmalıdır.

 

12.1--Vergi barışı çerçevesinde taksitlendirilmiş ve vadesi gelmiş ödemeler de bu çerçevede ertelenmelidir.

 

12.2-- Maliye e-haciz işlemini en az 6 ay uygulamamalıdır.

 

12.3-- Reel sektörde üretim maliyetleri açısından önemli bir yer tutan doğalgaz/elektrik faturaları için 6 aylık bir erteleme ve taksitlendirme imkânı getirilmelidir.

 

14—Esnaf İş Yapamıyor:Tarihi Eyüpsultan Meydanı’nda 42 yıldır simit satarak geçimini sağlayan 87 yaşındaki Pakize Ünal, önceleri satmak için günde 150-200 simit aldığını ifade ederken bu sayının yeni tip korona virüs nedeni ile günde 20 simide kadar düştüğünü ifade etti.

 

14.1--Ünal ayrıca, “87 yaşındayım böyle bir virüs görmedim. Benim gibi simit satan esnaflar kapattı bırakıp gitti. Bir genç çocuk geldi tüm simitlerimi aldı 120 TL para verdi. Daha sonra tüm simitleri dağıttı. Böyle olanlar da var. Virüs çıktığından beri kimse iş yapamıyor

 

10—Yorum:Salgın Fiziği:

 

1--Biyolojik Salgın Dalgaları-Elektromanyetik Dalgalar benzeşimi-Akışkanlar Mekaniği Benzeşimi:

 

1—Biyolojik salgın dalagaları tıpkı elektromanyetik dalgalar gibi biyolojik uzayda-insan-biyolojik topluluklarında- ilerler.

 

2—Biyolojik dalganın ilerlemesi ortamın bu dalgaya karşı gösterdiği direnç ile orantılıdır.Direncin azalması(akışkanlarda direnç benzeşimi) durumunda dalga-salgın hızla ilerler.Bu nedenle direnci artırmak gerekir.Dalgaya karşı ortam direnci:

 

1—salgına karşı direnç , ortama bağlıdır.katsayı olarak insanda farklı hayvanda farkılıdır. Ayrıca hava koşulları

 

1—nem

2—sıcaklık

3-ultraviyole yoğunluğuna bağlıdır.

 

2—direnç ortam canlı-insan yoğunluğu ile doğru orantılıdır.Yoğunluk arttıkça direnç artar.Bir anlamda Direnç geliştirmek için aşırı hijyenden uzak durup toplumsal direnç geliştirmek gerekebilir.

 

3—direnç dalganın hızının ilerleme hızının karesi ile doğru orantılı artar.Hızla ilerleyen dalgalara karşı daha hızlı yüksek-güçlü direnç oluşur.

 

4—ortamda direnç dalganın akıcılığı-vizkozite ile ters orantılıdır.ortam ne kadar akıcı ise direnç azalır.akıcılık düştükçe direnç artar.İnsan topluluklarında salgının akıcılığı yüksek ise-hızla yayılıyorsa direnç artar ve salgın hızla sonlanmaya gider yorumu yapılabilir mi


5—ortamın ilerlediği kanalın çapı ile ters orantılıdır.Kanal çapı azaldıkça direnç çapın 5. Kuvvetiyle ters orantılı olarak artar.Bu ifadeye göre küçük topluluklarda daha güçlü direç gelişir yorumu yapılabilir mi

 

6—Salgın akışında direnc, salgın akışının reynolds sayısı ile orantılı olarak  artar ve salgın akışı kaotik-türbülanslı hale gelir.

 

6.1--Türbülansta dirençler akış hızının karesine bağlı olup akış hızının karesi ile doğru orantılı olarak artar.Kısaca salgın hızlandıkça salgın hızının karesi ile orantılı direnç oluşur yorumu yapılabilir mi.

 

6.2—Bu yoruma göre hızla bütün dünyayı saran türbülansa kaymış bir salgına karşı yüksek insan topluluğunda vs direnç oluşacağı için bu salgın sonlanabilir mi.

 

7—Elektromanyetik dalgalar gibi dalganın gücü zamana(uzaklık) bağlı olarak salgın süresinin karesi ile ters orantılı olarak azalır.


10.1—Salgın Matematiği:

 

1--Alman matematikçi Stefan Flasche tarafından yapılan incelemeler virüsle ilgili endişe verici bir gerçeği ortaya koydu.

 

1.1--Stefan Flasche tarafından çeşitli veriler ve çeşitli parametreler yolu ile yapılan incelemeler virüsün yayılımı ile ilgili ilginç bir detayı açığa çıkardı.

 

1.2--Araştırmalara göre virüs kaynaklı bir ölüm, iki hafta öncesinde bulunan ancak fark edilmemiş yüz vaka anlamına geliyor.

1.3--Yani her bir ölüm, fark edilmeyen yüz vakanın bulunduğunu işaret ediyor. Tabii bu yüz vaka, ölümün yaşandığı süreçteki vakaları değil iki hafta öncesini işaret ediyor.

 

1.4--Yine araştırmalar kapsamında virüs kaynaklı bir ölüm yaşandığında, o sırada fark edilmemiş bin vaka bulunmuş oluyor.

 

1.5--Tabii tüm bu araştırmaların aslında verilerden derlendiğini ve herhangi bir şekilde kanıtlanmadığını belirtelim.

 

Kaynak:

1—Herkese Bilim  Teknoloji dergisi-HBT-S:207-13.03.2020-s:16

2—Tamindir.com

3-- https://www.yenicaggazetesi.com.tr/

4--https://www.investaz.com.tr/

5--http://bigpara.hurriyet.com.tr

6-- https://www.posta.com.tr

7-- https://www.haberturk.com/

8--https://www.milligazete.com.tr

9-- https://www.turkiyegazetesi.com.tr/

  




Makalenin İzlenme Sayısı : 268

Eklenme Tarihi : 16.03.2020

Önceki sayfaya geri dön.