Arjantin Ekonomisi—Bir Popülist Zihniyetin Ülkeye Etkileri:

1--Esasında Arjantin ekonomisinin temel göstergelerinin çoğunluğu olumlu düzeydeydi. Bunu biraz açarsak; Arjantin’de çıkarılan petrol iç tüketimi karşılıyor. İhracatı, ithalatı milyarlarca dolar aşıyor. Cari işlemler dengesindeki açık çok yüksek değil. Bütçe açığının milli gelirdeki payı yönetilebilir bir düzeyde. İşsizlik oranı ise yüzde 10’u aşmıyor.

1.1--Tüm bu olumlu verilere karşılık borç yönetimi ve kur politikası ise Peronist zihniyetin etkisiyle içler acısı bir duranı sergiliyor:

2--Enflasyon yüzde 50 yi bulduğu halde, resmi istatistik kurumu enflasyonun çok daha düşük olduğu yönünde açıklamalar yapıyor.

3--Kur düzeyleri yüzde 10’luk makyajlı orana göre belirlenince, dolar Buenos Aireslilerin mavi borsa diye adlandırdıkları paralel piyasada resmi kurun çok üstünde alıcı bulabiliyor.

4--Ülke sadece bu yılın ilk çeyreğinde yüzde 5.8 küçüldü.

5--Buenos Aires in, İstanbul’daki İstiklal Caddesi’ne benzeyen Florida Bulvarı’nda (Calle F lorida) toplanan dolarlar ya yastık altında saklanıyor ya da zenginler tarafından yurtdışına çıkarılıyor. Sadece son bir yıl içinde ülke dışına kaçırılan dövizin 20 milyar doları bulduğu tahmin ediliyor.

6--Hükümet bu olumsuz gidişi tersine çevirmek, dalgalı kur ve benzeri için gerçekçi önlemler almak yerine, döviz denetimini daha da sıkılaştırıyor.

7--Oysa Arjantin, geçen yüzyılın 20 li ve 30’lu yıllarında dünyanın refah düzeyi yüksek ülkeleri arasındaydı. Örneğin 1925 yılında Arjantin, kişi başına milli gelir sıralamasında Fransa’nın biraz altında ama Almanya ve İtalya’nın epey önündeydi.

7.1--Arjantin ekonomisine en büyük darbeyi generaller vurdu. 1930-1932,1943-1944,1955-1962 ve 1976-1983 dönemlerinde darbelerle iktidara gelen askeri yönetim, ekonominin hayat damarlarını kesince büyüme potansiyeli zarar gördü. Ekonomideki duraklama, ilk kez 1946’da iktidara gelen Albay Juan Peron'un yönetimi sırasında da devam etti.

7.2--Peron ve eşi Eva Peron halkın sempatisini kazandı ama ekonomide değişen bir şey olmadı. Peron’un 1974'teki ölümünden sonra koltuğu üçüncü eşi Isabel Peron devraldı. 1975’te yıllık enflasyon yüzde 300’e yükselince darbenin ayak sesleri yaklaştı. Peronların döneminde Arjantin sahte karizmaların yelkenlerini şişirdiği kaba bir popülizme esir düştü.

7.3--1976 ile 1983 arasındaki askeri yönetim yıllarında, muhalifler yargılanmadan öldürüldü, uçaklardan okyanuslara atıldı. Arjantin, 1982’de Falkland adaları için tngiltere ile savaştı ve yenildi. 1983 te yıllık enflasyon yüzde 900’e tırmandı. Arka arkaya gelen hiperenflasyon dönemleri nedeniyle ulusal paradan 25 yıl içinde toplam 13 sıfır silindi.

7.4--Peronist ve popülist zihniyet 1983’te başlayan sivil dönemde de etkisini sürdürdü. 19B9’da iktidara gelen Carlos Menem, 1992’de Arjantin Pezosu’nu ABD Doları’na bağladı. Menem döneminde bazı reformlar yapıldı ama dış borçlar arttı. Özelleştirme gelirleri Hazine’ye değil, İsviçre deki gizli hesaplara gitti. 1996’da başlayan ve beş yıl süren durgunluğun sonunda Arjantin hükümeti 2001 ’de borçlarım vadesinde ödeyemeyeceğini ilan etti. Kriz sırasında yoksulluğun ve işsizliğin artması nedeniyle gösteriler arttı, mağazalar yağma edildi.

7.4--Daha sonra Peronistler tekrar iktidara geldi. Nestor Kirchner ve eşi Cristina Fcrnandez Kirchner in 2002 ile 2008 yılları arasındaki başkanlıkları sırasında ekonomi ortalama olarak yılda yüzde 9 büyüdü. Ancak popülist ekonomik politikalar, büyümenin sürdürülebilirliğini azaltırken, borç yönetiminde de sorunlar çıktı. Darbeci generallerin ve Peronistlerin kıskaca aldığı Arjantin'de bir azınlık zenginleşti ama kaybedenler hep ülkenin çalışkan halkı ve dürüst girişimcileri oldu.

7.5--Son olarak birkaç yıl önce bütün umutlar Mauricio Macri’ye bağlandı. IMF ile anlaşan Macri, 50 milyar dolar taze kaynak buldu. Sonra bu rakam 7 milyar dolar daha artırıldı. Ancak O’nun döneminde de ekonomi dikiş tutmadı. Sadece son dokuz ayda Arjantin Pezosu dolar karşısında yüzde 40 değer kaybetti. Şimdi bu krizin daha da derinleşeceğinden endişe duyuluyor. Bu krizin başka ülkelere sıçrayacağı iddiaları da var

Kaynak:Para Dergisi-8-14.8.2019