Nem Kontrolü:

1--Sağlık-Ahşap-Madeni Eşya-İnşaat ve Gıdalarda

1—Nem Kontrolu İçin Nedenler:

1.1-- Yüksek nemli ortamlarda yaşamak zorunda kalan insanlarda nefes alma zorluğu, astım, üst solunum yolları enfeksiyonları, romatizma - eklem hastalıkları ve kalp – damar rahatsızlıkları adeta kaçınılmaz olmaktadır.

1.2-- Barajlarda, pompa istasyonlarında, türbin ve kazan dairelerinde, gemi ambarlarında, askeri malzeme depolarında, ilaç - kağıt - cam - kimya - silah - gemi inşa ve bakım plastik - mobilya sanayinde, meşrubat - bira -içki - elektronik ve inşaat endüstrisinde paslanma ve korozyona karşı nem kontrolü yapılması zorunludur.

1.3—Demir Esaslı Madeni Eşyada paslanma %45 ile % 60 oransal nem arasındaki ortamlarda son derece düşük olduğu görülürken, % 60 oransal nemden itibaren daha da yükselen oransal nemli ortamlarda paslanma hızı aşırı bir artış göstermektedir.Bu anlamda paslanma muhtemelen havadaki neme bağlı olarak üstel bir karakter gösteriyor olabilir.Üstel eğrinin lineer kısmı olan %45-60 arasında lineere yakın bir değişiklik varken %60 dan itibaren üstel bir karakter hakim karakter haline geliyor.

1.4-- Ahşap ve kumaş depoları gibi bazı uygulamalarda yalnızca desiccant nem çekiciler kullanılarak güvenli depolama ortamları yaratılabilir hedef iç ortam nemi nin yükselmesini önleyerek ahşabın küflenip çürümesini önlemek, kumaşın te tekstil ürünlerinin ise lif ve dokumalarının bozularak deformasyonunun engellenmesidir.

1.5-- Cephane, silah, elektronik teçhizat, askeri araç, gemi ve uçakların, üretim aşamalarından başlayarak, kapalı alanlarda tutuldukları her an için nem - iklim kontrollü atmosferlerde tutulmaları zorunludur. Aksi halde oluşacak sıcaklık farkı sebebi ile metal yüzeylerde kolayca çiğlenmeler meydana gelecek ve korozyon başlayacak ya da elektrik-elektronik ekipmanlarda kısa devre ve bozulmalar gündeme gelecektir.

1.6--Askeri veya sivil tüm deniz taşıtlarında nem kontrolü yapılması zorunludur. Dalış halindeki denizatlılarda ve gemilerin özellikle su altı kesimlerinde sürekli olarak yeterli kapasitede nem alıcılar çalıştırılması gerekir. Deniz yüzeyindeki sıcaklık ve bu havanın içindeki yüksek nem, serin deniz suyu ile temas eden soğuk yüzeylerde yoğuşmaya hazırdır. Bu nedenle su kesimi altındaki hemen tüm kapalı alanlarda nem kontrolü yapılması ve nem alıcılar kullanılması tek çıkar yoldur.

1.7--Tuz, un, tahıl, baharat siloları ile bira ve meşrubat üretim tesisleri de kurutucu kullanımı açısından önemli depo ve üretim noktalarıdır. Hem higroskopik maddelerin nem çekerek bozulmasının, hem gıda maddeleri içinde bakteriyel faaliyetler meydana gelmesinin önlenmesi, hem de üretim alanlarındaki tavan ve duvarlarda yoğuşmalar meydana gelerek hijyen şartlarının bozulmaması açısından bu ortamların nem seviyelerinin ve hatta sıcaklıklarının belli seviyelerde tutulması zorunludur.

1.7.1--Özellikle bira üretim tesislerinde, hava neminin belli bir seviyeyi geçmesi durumunda fermantasyon dengeleri bozulmak ta ve bu durumdan alkol oluşumu olumsuz etkilenmektedir. Böyle bir tesiste üretilen biralar ikinci veya düşük kalite olarak değerlendirilmektedir.

1.8-- Gıda kurutulmasıdır. Yalnız sıcak hava ile kurutma yapmak yerine desiccant nem çekicilerin kullanılması durumunda, hem kurutma kalitesi, hem de kurutma süresi ve miktarı artmaktadır. Ayrıca kurutma işleminin daha düşük sıcaklıklarda yapılıyor olması gıda maddesindeki olası yapısal bozulmaları önlemektedir.

1.9--Bina inşaatları sırasında, Beton ve sıvaların kuruması geciktikçe de inşaat maliyetleri artar ve bitiş süreleri uzar. Bu nedenle temel betonlarının atılmasından başlayarak inşaatlarda desiccant nem alıcılar kullanılması hem malzeme tahribatını önleyerek inşaat kalitesini yükseltir, hem de işleri hızlandırarak inşaat maliyetlerini azaltır. Daha da ötesinde, elektrik tesisatının daha güvenli çekilmesi ve birleştirmelerin düşük nemli ortamda yapılmasını sağlayarak, olası kısa devre ihtimalleri ortadan kaldırılmış olur.

2—Nem Alma İşleminde Esaslar:

2.1—Nem alma işlemi ortamdaki su buharı soğutma ile yoğuşturularak alınabildiği gibi üzerine adsorbent-nem tutucu jel ile kaplanmış fan-rotorların 5-25 tur dönmesiyle de alınabilir.

2.2--Yoğuşturmalı nem çekme uygulamalarında havanın bulunduğu şartlardan çiğlenme noktasına kadar soğutulması esastır. Çünkü nemli hava içindeki su buharı ancak bu noktadan itibaren yoğuşur ve havanın içinden ayrılır. Halbuki desiccant uygulamalarında böyle bir zorunluluk yoktur. Havanın bulunduğu şart ne olursa olsun (+ veya – derecelerde) içindeki su buharı rotor dolgusu labirentlerinde yakalanır ve kurutma işlemi gerçekleşir.

2.3--Rotor dolgusunun sürekli dönmesi, nem çekme işleminin sürekliliğini ve belirli bir süreç sonunda hedeflenen nem seviyesine ulaşılmasını sağlar. Rotor dolgusu yüzeylerine kaplanmış desiccant madde labirentlerinde yakalanan su molekülleri, desorbtion - boşaltma bölümünde üzerlerine üflenen sıcak hava vasıtası ile buharlaştırılır.

2.4-- Genelde sanal olarak iki bölmeye ayrılan rotor dolgusu saatte 5 ile 25 tur yapacak hız ile döndürülür. Rotor dolgusunun %75’i nem yakalamak ve taşımak (adsorbtion), diğer % 25 kısmı ise yakalanan nemin boşaltılması (desorbtion) için kullanılır.

2.5-- Adsorbent  Maddeler ile nem alma uygulamalarında kullanılan Adsorbent- desiccant  maddelerin gözeneklerinin ortalama çapı 2 x 10 9 mm çapında olup, Milyarlarca labirentten oluşan bu dokuları sayesinde, normal özellikli 1 gram desiccant madde ile 600 m 2 efektif iç yüzey sağlanır. Daha gelişmiş bazı desiccantlar ile bu yüzey 1700 m 2 ’ye kadar çıka¬bilir.

2.6-- Desiccant madde olarak genelde silikajel kullanılmasına karşılık, moleküler siev, aluminat, zeolit, M1 veya bun ların belirli oranlarda karışımları da kullanılabilir. Bu maddeler özellikle desiccant nem alma rotorları üreten firmalar tarafından sürekli olarak geliştirilmekte ve kullanılan maddeler ile karışım oranları teknolojik sır olarak saklanmaktadır.

2.7-- Proses nasıl gelişir ise gelişsin, kuruyan hava kurutucudan sıcaklığı artmış olarak çıkacaktır. Bunun sebebi, rotora yüklenmiş nemin boşaltılmasında kullanılan sıcak hava sebebi ile rotor dolgusunun ısınmış olmasıdır.

2.8--Uygulamalarda hedef, kapalı ortamdaki nemin yükselmesinin önlenmesidir. Hem sıcaklık, hem de nem miktarı açısından iç ve dış ortamdaki değerlerin aynı tutulması yeterli olmaktadır.

Kaynakça:Tesisat Mühendisliği Dergisi Sayı: 95, s. 37-42, 2006- Ulf Rahle