MAKALELER 3 / Kerpiç-Alçılı Kerpiç Evler-Teknolojisi






Kerpiç-Alçılı Kerpiç Evler-Teknolojisi:

 

1--Kerpiç yapım sistemi başta Anadolu, Orta Asya,Afrika gibi bölgeler olmak üzere daha birçok ülkede rastlanmaktadır. Asya’nın güneyinde, Afrika’nın tamamında, orta ve güney Amerika’da yaygın olan bir uygulamadır.

 

2--Kerpiç malzeme ile dünyada tek ve çift katlı yapılardan başka, çok katlı özgün yerel mimari örneklere rastlanmaktadır. Anadolu evleri-Fransa’da kerpiç duvarlı tarihi şatolar-Yemen’de, kerpiç duvarlı Ishshah sarayı-Yemen’de kerpiç

duvarlı banka binası-Yemen’de, kerpiç duvarlı toplu konutlar vs.

 

3--Uygun olmayan toprağın çeşitli katkılarla iyileştirilmesi çok zordur. İyileştirme işlemi, normal bir kerpiçten daha üst kalitede kerpiç üretimi amaçlanıyorsa yapılmalıdır.

 

3.1--İyileştirilmiş kerpiçin sağladığı yararlar :

1--Daha dayanıklı olur

2--Su ve rutubete karşı duyarlılığı azalır,

3--Toz ve kir üretmez

4--Kalıplanması ve kuruması daha kolay olur

5--Kuruma sırasında çatlamalar olmaz

 

4--Toprak malzemenin en belirgin iki sakıncalı yönü, basınç dayanımının

az, rutubete karşı duyarlılığının fazla olmasıdır.

 

4.1--Ülkemizde bir çok yörede,yeterli iyi kalitede toprak bulmak mümkündür. Daha iyi yani basınca daha dayanıklı, rutubete karşı duyarlılığı daha azaltılmış,

suda dağılmayan, yüzeyleri düzgün ve toz üretmeyen kerpiç elde etmek maksadıyla, toprağa çimento, kireç, alçı ve diğer bazı katkı maddeleri

katılır.

 

4.2--Bunlar arasında alçı katkılı kerpiç üretimi,ülkemiz için daha uygun sonuçlar verdiğinden,diğerlerine tercih edilmiştir.

 

4.3--Alçı katkısı ile nitelikleri iyileştirilmiş kerpiçe “Alker” adı verilmiştir.

 

4.4--Ayrıca saman gibi bazı lifsel katkıların katılması ile de kerpiçin eğilme dayanımını arttırırken, hızlı kurumadan oluşabilecek rötre problemini azaltmak

mümkündür.

 

5--1980 yılında İTÜ Mimarlık Fakültesi’nde TÜBİTAK MAG 505 projesi

olarak yapılan araştırmada alçılı kerpiçin özellikleri araştırılmış, bir deneme evi yapılmıştır. Deneme evi,İTÜ Ayazağa kampüsünde hala hizmet etmektedir

5.1--Bu araştırmada; geleneksel kerpiç biçiminde üretilecek duvar malzemesi için, bünye yapısı uygun bir toprak türüne (uygun kil miktarına sahip, uygun

granülometrideki toprak) %10 alçı katkılı karışımın en iyi sonucu verdiği görülmüş.

 

5.2--Deney sonuçlarına göre;

 

normal kerpiçin birim ağırlığı……………. 1,70-1,80 kg/lt iken

alçı katkılı kerpiçin birim ağırlığı………….1,45 kg/lt

 

normal kerpiçte rötre……………………… % 5 iken

alçı katkılıda………………………………. % 1,8’ e düştüğü görülmüş.

 

Zamana bağlı su emme katkısız örneklerde…… 2,7 cm iken

alçı katkılıda……………………………………. 3 cm olmuştur

 

5.3--Alker, uygun kerpiç toprağına % 10-20 arasında alçı katılmış bir kerpiç türüdür. Fiziksel ve mekanik özellikleri normal kerpiçe göre daha üstündür.

 

5.4--Alker’e katılan alçının çabuk priz yapması, kalıptan çıktığı sırada yeterli sağlamlık kazanmasını sağlar.

 

5.5--Uygulamada, kurutma için işçilik ve zaman sarfına ve kurutma alanı ayrılmasına gerek kalmadan kullanma olanağını kazandırır.

 

5.6--Alçının çabuk priz yapması kilin kuruma sırasında normal olarak yapacağı

büzülmeyi ve kurumanın dengeli sağlanamadığı zamanlarda bünyede oluşacak çatlama ve biçim değişmelerini önler.

 

5.7--Yapılan çalışmada, maliyeti en az olan alçının,kerpiç çamuruna çimentodan daha kolay katıldığı kolaylıkla matris oluşturduğu görülmüş, ve ayrıca alçının alçıtaşı bulunan her yerde kolaylıkla üretilebilmesinin de kolay olması ile katkı olarak bu malzemenin kullanımın teşvik edilmesi gerektiği ortaya konulmuştur.

 

5.8--Ayrıca, yapılan deneylerde alçılı kerpicin katkısız kerpiçe nazaran kururken büzülmesinin,suda çözülme ve dağılmasının daha az, taşıma

gücünün daha fazla, yüzeylerinin çok daha düzgün olduğu ve toz üretmediği saptanmıştır.

 

5.8.1--Bu sayede saman gibi lifsel maddelerin katılmasına da gerek

kalmamaktadır. Toprağa, çimento yerine alçı katılması, çimentonun sadece evin temelinde ve ıslak hacimlerinde kullanılmasına olanak sağlamaktadır ve böylece çimentodan tasarruf edilmiş olur.

 

5.9--Alçılı Kerpiçin (Alker) Bazı Fiziksel ve Mekanik Özellikler:

 

1--Birim hacim ağırlığı-kg/dm3……1550

 

2--Isı iletkenlik katsayısı-W/Mk……0.40(taşyününe-strafora yakın)

 

3--Özgül ısı-kcal/KgC……………….0.30

 

4--Buhar difüzyon direnç fakt……….13

 

5--Basınç  Daynımı-kg/cm2………….35-50

 

6--Eğilmede Dayanımı-kg/cm2…….0.14-0.16  

 

5.10--Çeşitli Duvar Türlerinin Yapı Klimatolojisi Yönünden Nitelikleri.

                                                                                      

                                         Harman…Delikli…Beton…Hafif Beton

                                        Tuğlası…Tuğla…….Blok……Blok………...Alker

 

İç yüz sıcak derecesi(°C).12,44……13,70……9,68…..14,85………. 16,80

 

Isı biriktirme kapasitesi…75,24…... 54,34…. 110,00... 57,60………. 139,8

 

Faz ötelemesi (h saat)….. 4,50……. 4,47……. 4,03…. 13,58………. 29,00

 

Soğuma süresi………… 14,29…… 12,82……13,97…. 17,28……… 66,68

 

*İç ortam + 20°C ve dış ortam -5°C alınmıştır.

 

6--Kerpiç Çamurunun Hazırlanması Ve Şekillendirme:

 

1--Toprağın uygun olması, uygun kil miktarına ve granülometriye

sahip olması ile ölçülür. Eğer mevcut toprak bu tarife uymuyorsa uygun hale getirilmesi için içine bir miktar kum ya da kil katılması fayda olacaktır. Bu işleme kerpiç çamurunun hazırlanması işlemi denir.

 

2--Kerpiç çamurunun iyi biçimlendirilmesi için, toprağın katılacak su ile kıvamının iyi ayarlanması gerekir. Tıpkı betondaki gibi karma suyunun

optimum oranda katılması gerekir. Aksi takdirde,suyun fazla katılması, kerpiçin zor kurumasına yol açarak rötre problemlerini artıracak ve dayanımını

da azaltacaktır.

 

3--Karışıma girecek suyun azaltılması da, çamurun kalıplanmasını zorlaştırdığından çamuru kalıba iyi yerleştirmek için sıkıştırma ve tokmaklama

gereğini ortaya çıkarır.

 

3.1--İyi sıkıştırılmamış kerpiç blokların bünyelerinde boşlukların oluşması

da bu blokların dayanımını doğrudan kötü yönde etkileyecektir.

 

4--Kerpiç Duvar Üretimi İçin Uygulama olarak

a) Kerpiç duvar bloğunun ahşap kalıp yardımı ile parça bazında üretilebilir

b) Büyük boyutlu ahşap kalıp sistemi ile kerpiçle döküm duvar uygulaması (eleman bazında üretim) yapılabilir.

 

5--Kerpiç çamuruna katkı maddesi katılacaksa, karma suyunun bir kısmı ayrılıp toprak ile iyice karışması sağlanır, diğer kısmı ise ayrılır.

 

5.1--Su katılan toprağın karıştırma işleminden sonra en az 1 gün dinlendirilmesi

gerekir. Çamuru oluşturan toprağın kuru ağırlığına göre belirlenen katkı maddesi (çimento, alçı,kireç) ayrılan su ile karıştırılır.

 

5.2--Akıcı kıvamdaki bu karışım dinlendirilmiş çamura katılarak iyice karıştırılır,böylece tavlanmış olan çamur, kalıba yerleştirilmeye hazır hale gelir.

 

5.3--Çamurun karıştırılması ve kalıba yerleştirilmesi katkı maddesinin katılaşma

süresinden kısa zamanda bitirilmelidir.

 

5.4--Kerpiç üretimi için önceden hazırlama işlemi yapılmış uygun kıvamdaki çamur, genellikle ahşap kalıplara dökülerek şekillendirilir.

 

5.5--Kerpiç duvar blokları üretilecekse kerpiç çamuru önceden ahşap kalıplara

dökülür, kuruması beklenir ve daha sonra parça bazında üretilen kerpiç bloklar duvar örgüsünde tıpkı tuğlada olduğu gibi kullanılır,ya da

 

5.5.1--kerpiç duvar elemanı olarak yerinde büyük boyutta ahşap kalıplara beton gibi dökülür, iyice sıkıştırılır ve kuruması beklenir.

 

5.5.2--Her iki sistemde de uygulama yapılabilse de birinci sistemde üretimin kalitesini kontrol altına almak daha kolay olmaktadır.

 

5.6--Kerpiç kalıbı, çıralı çamdan ve iç yüzü rendeli olarak yapılmalıdır.

5.7--Kalıbın iç boyutları,belirlenen kerpiç boyutlarından büzülme oranında

daha büyük tutulur.

 

5.8--Bölgeden bölgeye farklılıklar göstermesine rağmen ülkemizde en çok kullanılan kerpiç boyutları şöyledir:

 

Uzunluk : 30-35 cm

Genişlik : 15-17 cm

Yükseklik : 10-12 cm

 

Bazen yarım boyutta olanlar da aynı zamanda üretilir:

Uzunluk : 30-35 cm

Genişlik : 15-17 cm

Yükseklik : 10-12 cm

 

7--Kerpiç Yapıda Dikkat Edilmesi Gerekenler

 

1--Doğal olarak üretilen kerpiç malzemesinin yapımda doğru kullanımı için bazı kurallara uyulması gereklidir.

 

2--Öncelikle yapım için zamanlama iyi yapılmalıdır.Sudan etkilenebilen bir malzeme olduğundan iklim şartları(yazın olabilir) gözönünde bulundurulmalıdır.

 

3—Gerekli yerlerde rutubet yalıtımı yapılmalı, içerde ve dışarıda

duvar yüzeyleri sıva ile kaplanmalıdır.

 

4--Yapımda dikkat edilmesi gerekenler;

 

1--Yapı yerinin seçimi,(az yağışlı kurak bölgelerde, deprem etkilerinin az

olduğu yörelerde*)

 

2--* Deprem bölgelerinde kerpicin bir ahşap iskeletle(tuğlanın ortasından  dayanıklı halat geçirmek) ortasında takviyesi yararlı olur.

 

3--- Bina tipi seçimi,(konut, çiftlik binaları, işyeri, hizmet binaları vb.

gibi...)

 

4--Bina plan tipi seçimi,(kare, dikdörtgen planlılarda)

 

5--Kerpiç konut ve diğer ihtiyaçlar için öncelikle başvurulacak yapı sistemidir. Ülkemiz koşullarında 1veya 2 katlı olmak üzere her bina tipi için uygundur.

 

5--Taşıyıcı dış duvarların duvarların en az 50 cm,

 

5.1--taşıyıcı iç bölme duvarlar kalınlıklarının 30 cm,

 

5.2—taşıyıcı olmayan bölme duvarları 15 cm’den ince olmamalıdır.

 

6--Planda enine ve boyuna taşıyıcı duvarların sürekli olması gereklidir.

 

6.1--Tek açıklıkta taşıyıcı duvar uzunluğunun 5 m’yi aşmaması istenir.

 

6.2--Dış duvarda yapılacak boşlukların yeri, köşeden itibaren 1.ve 2. derece deprem bölgelerinde 150 cm, 3. ve 4. derece deprem bölgelerinde 100 cm’den başlamalıdır.

 

6.3--Kapı ve pencere genişliği betonarme hatıl kullanılsa bile 100 cm’yi

geçmemelidir.

 

6.4--Lentoların duvara oturma payı en az 50 cm olmalıdır.

 

6.5--Boşluklar arasındaki dolu kısımlar en az 60 cm olması gerekir. Geniş

saçak yapılması, duvarların yağmurdan korunması bakımından yararlıdır.

 

6.6--Düz çatı yapılacaksa, tavan kirişlerinin duvardan en az 40 cm taşırılması sağlanmalıdır.

 

6.7--Tasarım ve yapımla ilgili diğer kurallar kerpiç yapı standartları olan TS 2514 ve 2515’e uymalıdır

 

7--Kerpiç suya ve neme karşı dayanıklı olmadığından temel malzemesi olarak taş duvar önerilmektedir.

 

7.1--Zeminden en az 50 cm yüksekliğinde bir temelin üzerine yaklaşık 10 cm kalınlığında bir betonarme hatıl ile kerpiç bloklarla duvar örülmelidir.

 

7.2—Özellikle deprem bölgelerinde subasman seviyesinde betonarme

hatılın çepeçevre dolaşması ya da köşelerde ve duvarların birleşme yerlerinde çok iyi bağlantılı ahşap hatıl kullanılması duvarların stabilitesi açısından gereklidir.

 

7.3--Dış duvarda kullanılan kerpiçin neme karşı korunması en önemli esastır. Bu ilke ile duvarların mutlaka sıvanması sudan korunması için alınabilecek

en temel önlemdir.

 

7.4--Zeminden gelebilecek neme karşı ise, subasman seviyesindeki hatılla birlikte izolasyon uygulaması düşünülmelidir.

 

7.5--Ayrıca, toprak seviyesinin suyu duvardan uzaklaştırabilecek şekilde ters yönde eğimlendirilmesi kerpiçin kullanım ömrünü arttıracaktır.

 

7.6—Betonarme sıvalı Taş Dış duvar V şeklindeki toprak kanalda beton yada kum yastık üzerine üzerine su basman üzeri kadar örülür yanlarındaki toprak sıkıştırılır.

 

7.7--Bina içine bu toprağın izerine sırasıyla kum+mıcır+cüruf tabakası ve onunda üzerine bitümlü muşamba+harç tabakası ve kaplama(parke-karo mozaik vs) döşenir.

 

7.8--Dış duvarda taş duvarın üzerine bağlantılı ahşap hatıl ve onunda üzerine şaşırtmalı olarak kuzu-ana herpiç tuğlalar döşenir.

 

7.9--Döşenme sonrası su yalıtımı-dış ve iç sıva yapılır.

 

8—Üretilen kerpiç blokların duvar oluşturulmasında örgü sistemi çok önemlidir.

 

8.1--Taşıyıcı duvarlar 1 tuğla ana,1x1 tuğla kuzu veya 1,5 tuğla ana-kuzu olarak

örülmelidir. Diğer duvarlarda 1 tuğla kalınlığındaki örgüde bir sıra dizi tuğlası olursa- 1 sıra bağ tuğlası olarak örülmeldir.

 

8.2--1 tuğla kalınlığındaki örgüde dizi tuğlaları ¾ tuğla boyu ile başlamalıdır. Köşe saplama ve çapraz geçme duvarlarda bağlantıların usulüne uygun olmalarına dikkat edilmelidir.

 

9--Kerpiç duvar üzerine dış sıva için toprak sıva uygulanacaksa,

uygunluğu denenmiş toprak türlerinden sıva yapılmalıdır ve daha sonra üzeri kireç ile kaplanarak suya karşı korunmalıdır.

 

9.1--Duvara uygulanacak sıvanın adezyonunun yüksek olması toprak sıvanın

içerdiği kil miktarına bağlıdır. Sıvanın duvara hem iyi adezyonu için hem de oluşabilecek kılcal çatlakları önlemek için toprağa ince saman varsa, kıtık,

kireç, alçı, alçı-kireç veya çimento katılabilir.

 

9.2—Ayrıca iç yüzeylere de, kireç, alçı-kireç karışımı sıva yapılabilir. Sıvanın kerpiç duvara iyi yapışabilmesi için sadece sıva karışımının iyi olması değil aynı zamanda sıva yapılacak yüzeyin de pürüzlendirilerek hazırlanması gerekir;

 

9.2.1--kerpiç bloklarla örülmüş duvarda derzlerin bir miktar boş bırakılması sıvanın iyi yapışması açısından yararlı olacaktır ama kerpiç duvar döküm yöntemi ile yapılmış ise aralıklı açılacak oyuklarla, yassı taşlar veya kiremit kırıklarının çakılmasıyla pürüzlü bir yüzey oluşturmak gereklidir.

 

10--Doğramalarda ise; pencere boşluğu oluştururken pencere altında ve üstünde, kapı boşluğu oluştururken de kapı üstüne betonarme veya ahşap lentoların konulması hatta bunların sürekli bir hatıla dönüştürülmesi yapının stabilitesi açısından çok gereklidir.

 

10.1--Ahşap hatılların en az 10x10 cm kadronlarla,betonarme hatılların 15 cm yükseklikte 4xØ10 - 4xØ8’lik demir donatı ve min. 25-40 cm aralıklı Ø6’lık etriyelerin bağlanması gerekir.

 

10.2--Kerpiç ile yapılan duvarlar kalın olduğundan iklim şartlarına bağlı olarak pencere-kapı kasalarının duvarın iç-dış ve orta kısımlara konması imkanı

vardır.

 

10.3--Pencere ve kapı gibi boşlukların açılmasında TS 2514, TS 2515 deprem ve kerpiç yapı standartlarına uyulmalıdır.

 

10.4--Kerpiç / alker duvar üzerine betonarme veya ahşap döşeme yapılacaksa, betonarme/ahşap hatıllar üzerine oturtulmalıdır.

 

10.5--Islak hacimlerin döşemelerinde olabilecek sular duvardan uzakça bir noktada toplanıp bina dışına çıkarılarak, döşeme-duvar birleşim noktalarında suyun duvar altına kaçması engellenmelidir.

 

10.6--Islak hacimlerde duvarda fayans ve benzeri kaplama yapılacaksa çimento katkılı bir toprak sıva kullanılmalıdır.

 

10.7--Kerpiç duvar üzerine gelecek çatı döşemesi geleneksel sistemle yapılabildiği gibi modern sistemlerle de yapılabilir. İyi sıkıştırılmış alker ile yapılan duvarın üstüne betonarme veya ahşap kirişlerin oturtularak çatı döşemesi oluşturulabilir.

 

10.8--Çatı yapılırken, gelebilecek yağmur sularının da kerpiç duvar yüzeyini bozmaması için mutlaka önlem alınmalıdır.

 

10.8.1--Bu önlemlerden biri saçak yapılması ise diğeri çatı döşemesinin yükseltilmesi ile oluşturulan parapet duvarının yapılmasıdır.

 

10.8.2--Anadolu’da parapet duvarına çelen duvarı da denilmektedir.Çatı konstrüksiyonu sırasında suya karşı alınabilecek önlemlere ilave olarak suyun belli bir yerden akıtılması için çörten de yapılabilir.

 

10.8.3—Çörten ağzının parapet duvarından biraz uzakça bir noktadan başlaması ve çörten suyunun duvardan oldukça uzağa akıtılması sağlanmalıdır.

 

11—Kerpiç evler deprem riski düşük bölgeler için yerel ve ucuz ısı yalıtımlı (kışın sıcak-yazın serin) doğala yakın evlerdir.Talep eden insanlar için uygun çözümdür.

 

Kaynak: Yenilenebilir Bir Malzeme:Kerpiç Ve Alçılı Kerpiç -Seden Acun(*), Erol Gürdal(**)-Tmh - Türkiye Mühendislik Haberleri Sayı 427 - 2003/5 71

 




Makalenin İzlenme Sayısı : 78

Eklenme Tarihi : 02.05.2020

Önceki sayfaya geri dön.